Birleşmiş Milletler Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşme'nin 23. maddesi, engellilerin 'evlenme ve aile kurma hakkını' güvence altına almaktadır. Bu uluslararası sözleşme hükmünün, TMK m. 145'te düzenlenen 'ayırt etme gücünden sürekli yoksunluk' veya 'evlenmeye engel olacak derecede akıl hastalığı' gibi mutlak butlan sebeplerini ortadan kaldırdığı söylenebilir mi? YHGK'nın 2017/2672 E., 2018/1717 K. sayılı kararının bu konudaki yorumunu açıklayınız.

Hayır, sözleşme bu mutlak butlan sebeplerini ortadan kaldırmaz. YHGK'nın ilgili kararında da bu sonuca varılmıştır. Değerlendirme şöyledir: BM Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşme'nin amacı, engellilere karşı ayrımcılığı ortadan kaldırmak ve onların temel hak ve özgürlüklerden diğer bireylerle eşit bir şekilde yararlanmasını sağlamaktır. Sözleşmenin 23. maddesi de bu kapsamda, evlenme çağına gelmiş engellilerin evlenme hakkını tanır. Ancak, aynı maddenin (a) fıkrası bu hakkın 'evlenmek isteyen eşlerin serbest iradeleri ve rızaları doğrultusunda' kullanılacağını açıkça belirtmiştir. 'Serbest irade ve rıza', hukuken geçerli bir irade beyanında bulunabilme yeteneğini, yani 'ayırt etme gücünü' gerektirir. Ayırt etme gücünden sürekli olarak yoksun olan bir kişinin hukuken geçerli bir irade açıklaması ve rıza göstermesi mümkün değildir. Dolayısıyla, TMK m. 145'te düzenlenen ve ayırt etme gücünün sürekli yoksunluğuna veya evlilik birliğinin anlam ve sonuçlarını kavramayı imkansız kılan ağır akıl hastalığına dayanan mutlak butlan sebepleri, engellilere yönelik bir ayrımcılık değil, hukuki işlemlerin temel geçerlilik şartlarından biri olan 'sağlıklı irade'nin korunmasına yönelik genel ve objektif kurallardır. YHGK da, sözleşmedeki 'serbest irade ve rıza' vurgusuna dikkat çekerek, sözleşmenin, iç hukukumuzdaki butlan hükümlerini ve evlilik için aranan temel ehliyet şartlarını ortadan kaldırıcı nitelikte olmadığına karar vermiştir. Bu yorum, Anayasa m. 90/5 kapsamında bir çatışma olmadığını, her iki normun da birbiriyle uyumlu bir şekilde yorumlanması gerektiğini göstermektedir.