Anayasa Mahkemesi'nin Taha Bozöyük (B. No: 2020/30174) kararında, tanık sorgulama hakkı (Anayasa m. 36) ihlallerini incelerken uyguladığı üç aşamalı testin unsurlarını açıklayınız. Mahkûmiyetin 'tek veya belirleyici ölçüde' sorgulanamayan tanık beyanına dayanması ne demektir?
Anayasa Mahkemesi, AİHM'nin 'Al-Khawaja ve Tahery/Birleşik Krallık' kararında geliştirdiği ve kendi içtihatlarında da benimsediği üç aşamalı testi tanık sorgulama hakkı ihlallerini incelerken uygular. Taha Bozöyük kararında da bu test takip edilmiştir. Testin unsurları şunlardır: 1) Geçerli Nedenin Varlığı: İlk olarak, tanığın mahkeme huzurunda dinlenememesinin geçerli bir sebebe (örneğin tanığın ölümü, ciddi hastalığı, ulaşılamaması, korkması gibi) dayanıp dayanmadığı incelenir. Mahkemenin, tanığı duruşmaya getirmek için makul bir çaba gösterip göstermediği de bu aşamada değerlendirilir. Taha Bozöyük kararında, mahkemenin tanığı SEGBİS ile dahi dinlemek için bir çaba göstermediği ve geçerli bir neden sunmadığı tespit edilmiştir. 2) Beyanın Belirleyicilik Düzeyi: İkinci olarak, sorgulanamayan tanığın beyanının, mahkumiyet kararındaki ağırlığı incelenir. Eğer mahkumiyet, 'tek veya belirleyici ölçüde' bu tanığın beyanına dayanıyorsa, savunma hakları açısından ciddi bir sorun var demektir. 'Belirleyici delil', yokluğunda davanın sonucunun büyük olasılıkla farklı olacağı, mahkumiyetin temel dayanağını oluşturan delildir. Somut olayda AYM, tanık R.Y.'nin ifadesinin mahkumiyet kararında 'belirleyici' nitelikte olduğunu kabul etmiştir. 3) Karşı Dengeleyici Güvencelerin Yeterliliği: Eğer ilk iki şart gerçekleşmişse, yani tanık geçerli bir nedenle dinlenememiş ve beyanı mahkumiyet için belirleyici olmuşsa, üçüncü ve son aşamada, sanığın savunma hakkının uğradığı bu kısıtlamayı telafi edecek yeterli 'karşı dengeleyici güvencelerin' sağlanıp sağlanmadığına bakılır. Bu güvenceler; sorgulanamayan tanık beyanını destekleyen başka güçlü delillerin varlığı, sanığa olayın kendi versiyonunu anlatma ve delillerini sunma imkanının tam olarak tanınması, tanığın önceki beyanlarının video kaydının izletilmesi, tanığın beyanının güvenilirliğinin dikkatli bir şekilde sorgulanması gibi usuli imkanlardır. Taha Bozöyük kararında AYM, bu tür dengeleyici güvencelerin sağlanmadığı sonucuna vararak ihlal kararı vermiştir.