5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un 26. maddesinde yer alan hükümlünün 'cezayı çekmeye katlanma yükümlülüğü'nün, bir hükümlünün 'ölüm orucu' veya 'açlık grevi' gibi eylemleri karşısındaki hukuki pozisyonunu, yaşam hakkı ve vücut bütünlüğüne dokunulmazlık hakları ile birlikte değerlendiriniz.

İnfaz Kanunu m. 26/2, hükümlünün 'bilerek kendi yaşamlarını ve bedensel bütünlüklerini tehlikeye düşürecek eylemlere girişmelerini, cezanın yerine getirilmesine katlanma yükümlülüğünün ihlâli' sayar. Bu hüküm, ölüm orucu ve açlık grevi gibi eylemleri disiplin hukuku açısından bir ihlal olarak nitelendirir. Ancak bu durum, devletin bu eylemlere müdahalesinin sınırları ve hukuki rejimi konusunda karmaşık bir hukuki ve etik tartışma yaratır. Bir yanda, hükümlünün yaşam hakkı (Anayasa m. 17) ve devletin bu hakkı koruma yönündeki pozitif yükümlülüğü vardır. Devlet, kendi kontrolü altındaki bir bireyin ölüme gitmesine seyirci kalamaz. Diğer yanda ise, kişinin kendi bedeni üzerinde tasarruf hakkı ve vücut bütünlüğüne dokunulmazlığı (Anayasa m. 17) ve bu hakka rızası olmadan müdahale edilemeyeceği ilkesi yer alır. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararlarında ve modern infaz hukuku anlayışında, ayırt etme gücüne sahip bir hükümlünün açlık grevine zorla müdahale edilmesi (zorla beslenme gibi), aşağılayıcı muamele (İHAS m. 3) yasağını ihlal edebilir. Ancak, kişinin bilincini kaybettiği ve artık özgür iradesiyle karar veremediği durumlarda, yaşam hakkını korumak amacıyla yapılacak tıbbi müdahale, Anayasa m. 17/2'deki 'tıbbi zorunluluklar' kapsamında meşru görülebilir. Sonuç olarak, İnfaz Kanunu m. 26 bu eylemleri bir disiplin ihlali olarak görse de, bu durum devlete hükümlünün vücut bütünlüğüne sınırsız bir müdahale hakkı tanımaz. Müdahalenin meşruiyeti, hükümlünün iradesinin varlığı, bilincinin durumu ve müdahalenin tıbbi bir zorunluluk haline gelip gelmediği gibi faktörlere göre, her somut olayda ayrı ayrı ve ölçülülük ilkesi çerçevesinde değerlendirilmelidir.