HMK m. 389'da düzenlenen ihtiyati tedbirde 'hakimin takdir yetkisi'nin, 'tarafların çıkar dengesini' ve 'ihtiyati tedbirin amacını' gözetmesi zorunluluğunu açıklayınız.
HMK m. 389'da ihtiyati tedbir kararı verilirken hakime geniş bir takdir yetkisi tanınmıştır. Ancak bu yetki, Yargıtay'ın da vurguladığı üzere (Yargıtay 19. HD 2019/2981 E., 2019/4812 K.), 'keyfiliğe kaçmadan' ve 'tarafların çıkar dengesini' ile 'ihtiyati tedbirin amacını' gözeterek kullanılmalıdır. **Tarafların Çıkar Dengesini Gözetme Zorunluluğu:** 1. **Dengeleme Mekanizması:** İhtiyati tedbir, talep eden lehine geçici bir koruma sağlarken, karşı tarafın haklarına (örn. mülkiyet, tasarruf yetkisi) müdahale eder. Hakim, bu iki tarafın menfaatleri arasında adil bir denge kurmak zorundadır. Örneğin, bir malın devrini engellemek için verilen tedbirin, karşı tarafın ticari faaliyetlerini tamamen durduracak veya ona telafisi güç zararlar verecek şekilde aşırı olmaması gerekir. 2. **Teminat Müessesesi (HMK m. 392):** Hakim, bu dengeyi sağlamak için genellikle teminat müessesesini kullanır. Haksız tedbir nedeniyle karşı tarafın uğrayacağı muhtemel zararlara karşılık teminat gösterilmesini isteyerek, olası bir hak kaybını güvence altına alır. Bu, çıkar dengesini sağlayan önemli bir araçtır. 3. **İhtiyati Haciz Örneği:** Para alacaklarında ihtiyati tedbir yerine ihtiyati haczin öngörülmesi (İİK m. 257), alacaklının alacağını güvence altına alırken, borçlunun diğer faaliyetlerini aşırı kısıtlamadan malvarlığını korumaya yönelik bir dengeyi ifade eder (Yargıtay 7. HD 2016/27367 E., 2016/14852 K.). **İhtiyati Tedbirin Amacını Gözetme Zorunluluğu:** 1. **Hakkın Elde Edilmesini Güvence Altına Alma:** İhtiyati tedbirin temel amacı, HMK m. 389/1'de belirtildiği gibi, 'hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşacağından ya da tamamen imkânsız hâle geleceğinden veya gecikme sebebiyle bir sakıncanın yahut ciddi bir zararın doğacağından endişe edilmesi' hâllerinde hakkı korumaktır. Hakim, bu amaca uygun tedbirler vermelidir. 2. **Cezalandırma veya Baskıdan Kaçınma:** Yargıtay 3. HD 2021/3452 E., 2021/6001 K. sayılı kararda, 'ihtiyati tedbirde amaç karşı tarafı cezalandırmak baskı altına almak değil, hakkın korunmasına hizmet etmek olmalıdır' denilmektedir. Hakim, tedbirin amacından saparak karşı tarafı sindirme veya cezalandırma aracı olarak kullanılmasına izin vermemelidir. 3. **Esası Çözmeme İlkesi:** Hakim, kararıyla uyuşmazlığın esasını çözmemelidir (istisnai durumlar hariç, örneğin kira uyarlaması). Tedbir, esas davanın yerine geçmemelidir. Örneğin, bir tahliye davasında, tahliye kararı yerine doğrudan tedbiren tahliye kararı verilmesi, ihtiyati tedbirin amacını aşar. Bu zorunluluklar, hakimin takdir yetkisini adalet, orantılılık ve hukuki güvenlik ilkeleri çerçevesinde kullanmasını sağlamayı hedefler. Hakim, her somut olayda, ihtiyati tedbirin yalnızca hakkın korunması amacına hizmet edecek, aşırıya kaçmayacak ve tarafların menfaatlerini hakkaniyetli bir şekilde dengeleyecek tedbiri belirlemelidir.