Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m. 389'da düzenlenen ihtiyati tedbirde, 'uyuşmazlık konusu hakkında' karar verilebileceği ilkesinin kapsamını ve bu ilkenin ihlali durumunda ortaya çıkacak hukuki sorunları açıklayınız.
HMK m. 389/1, ihtiyati tedbir kararının 'uyuşmazlık konusu hakkında' verilebileceğini açıkça belirtir. Bu ilke, ihtiyati tedbirin kapsamını ve amacını sınırlayan önemli bir prensiptir. **İlkenin Kapsamı:** 1. **Dava Konusuyla Sınırlılık:** İhtiyati tedbir, açılmış veya açılacak olan davanın konusu olan mal veya hak üzerinde verilebilir. 'Uyuşmazlık konusu', taraflar arasında çekişmeli olan şeyi veya yargılama konusu olan hakkı ifade eder. Örneğin, bir gayrimenkulün mülkiyetine ilişkin bir davada, tedbir de o gayrimenkul üzerinde verilir. 2. **Amaçla Uyumluluk:** Tedbirin, uyuşmazlık konusu hakkın elde edilmesinin zorlaşmasını veya imkansızlaşmasını önleme amacıyla sınırlı olması gerekir. Hakimin amacı, dava konusu dışındaki bir mal veya hak üzerinde, davanın icrasına doğrudan etkisi olmayan bir tedbirle, karşı tarafı baskı altına almak değildir. 3. **Diğer Geçici Korumaların Alanına Girmeme:** HMK gerekçesi ve Yargıtay (örn. Yargıtay 7. HD 2016/27367 E., 2016/14852 K.) bu konuda önemli bir uyarıda bulunur: 'Özellikle dikkat edilmesi gereken husus, diğer geçici hukuki korumaların alanına giren konularda ihtiyati tedbire karar verilmemesidir.' Örneğin, para alacakları konusunda özel ve istisnai durumlar dışında asıl geçici hukuki koruma ihtiyati hacizdir. Bir para alacağı için ihtiyati tedbir değil, ihtiyati haciz istenmelidir. **İlkenin İhlali Durumunda Ortaya Çıkacak Hukuki Sorunlar:** 1. **Hukuka Aykırılık:** Uyuşmazlık konusu olmayan bir şey hakkında ihtiyati tedbir kararı verilmesi, hukuka aykırılık teşkil eder. Bu, mahkemenin yetkisini aşması anlamına gelir. 2. **Bozma Nedeni:** Yargıtay 23. Hukuk Dairesi'nin 2015/2293 E., 2017/839 K. sayılı kararında, 'HMK’nın 389. maddesine aykırı olarak uyuşmazlık konusu olmayan taşınmaz üzerine ihtiyati tedbir kararı verilmesinin doğru olmadığı' belirtilerek bozma nedeni yapılmıştır. Benzer şekilde, Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin 2018/3740 E., 2018/9170 K. ve 2016/14961 E., 2017/129 K. sayılı kararlarında, boşanmaya bağlı tazminat haklarının temini için dahi olsa 'dava konusu olmayan' ve davacı erkek adına kayıtlı taşınmaz veya araç üzerine tedbir konulamayacağı, bunun hukuka aykırı olduğu vurgulanmıştır. 3. **İtiraz İmkanı:** Bu tür bir karara karşı, kararı veren mahkemeye itiraz edilebilir ve hukuka aykırılığın giderilmesi talep edilebilir (HMK m. 394). Bu ilke, ihtiyati tedbirin yargılamanın asıl amacı olan uyuşmazlığın çözümüne odaklanmasını ve keyfi uygulamaların önüne geçilmesini sağlar.