HMK'daki geçici hukuki koruma kurumu bağlamında 'delil tespiti'nin hukuki niteliğini ve diğer geçici hukuki korumalardan (ihtiyati tedbir, ihtiyati haciz) farkını açıklayınız.
HMK'nın 'Geçici Hukuki Korumalar' başlıklı Onuncu Kısım'ında (m. 389-406) ihtiyati tedbir ve delil tespiti gibi farklı geçici hukuki korumalar düzenlenmiştir. Delil tespiti, davanın henüz açılmadığı veya açılmış olsa bile ispat araçlarının sonradan kaybolması tehlikesi bulunan durumlarda, delillerin güvence altına alınmasını amaçlayan bir kurumdur (HMK m. 400 vd.). **Delil Tespiti'nin Hukuki Niteliği:** Delil tespiti, davanın esası hakkında herhangi bir karar içermez; sadece ileride açılacak veya mevcut bir davada kullanılacak delillerin (tanık, belge, keşif vb.) kaybolma, değişme veya elde edilmesinin güçleşmesi tehlikesine karşı önceden tespit edilmesi ve güvence altına alınmasıdır. Bu, 'ispat hakkının' ve 'adil yargılanma hakkının' bir güvencesidir. Delil tespiti kararı, maddi gerçeğe ulaşmayı kolaylaştıran bir usul işlemidir ve tek başına bir hak kazandırmaz. **Diğer Geçici Hukuki Korumalardan Farkı:** Delil tespiti, ihtiyati tedbir (HMK m. 389 vd.) ve ihtiyati haciz (İİK m. 257 vd.) ile aynı üst başlık altında yer alsa da, amaç ve kapsam bakımından farklılık gösterir: 1. **Amaç Farkı:** * **Delil Tespiti:** Amacı, ispat araçlarının kaybolmasını veya kullanılmasının güçleşmesini önlemektir. Delillerin muhafazasına yöneliktir. * **İhtiyati Tedbir:** Amacı, mevcut durumda meydana gelebilecek bir değişme nedeniyle hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşmasını ya da tamamen imkânsız hâle gelmesini veya gecikme sebebiyle bir sakıncanın yahut ciddi bir zararın doğmasını engellemektir. Hakkın icra edilebilirliğini korumaya yöneliktir. * **İhtiyati Haciz:** Amacı, para alacağının tahsilini güvence altına almaktır. Borçlunun malvarlığına el koyarak, alacaklının alacağına kavuşmasını sağlamaya yöneliktir. 2. **Korunan Menfaat:** Delil tespiti 'ispat menfaatini' korurken, ihtiyati tedbir 'maddi veya hukuki hakkın elde edilmesi menfaatini', ihtiyati haciz ise 'para alacağının tahsil menfaatini' korur. 3. **Hükme Etki:** Delil tespiti, davanın esasına veya tarafların haklarına doğrudan bir etki yapmaz; sadece bir 'delil' sağlar. İhtiyati tedbir ve ihtiyati haciz ise, davanın sonucunu beklerken tarafların malvarlığı üzerinde doğrudan kısıtlamalar getirir ve davanın sonucunun fiilen elde edilmesini güvence altına alır. 4. **Kanun Yolu:** HMK m. 341/1'de açıkça belirtildiği üzere, sadece ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz taleplerinin reddi ve kabulü halinde itiraz üzerine verilecek kararlara karşı istinaf yolu açıktır. Delil tespiti gibi diğer geçici hukuki korumalar bu kapsama dahil edilmemiştir (Yargıtay İBGK 21.02.2014, 2013/1 E., 2014/1 K. gerekçesi).