HMK m. 390/2'de düzenlenen 'talep edenin haklarının derhâl korunmasında zorunluluk bulunan hâllerde, hâkim karşı tarafı dinlemeden de tedbire karar verebilir' hükmünün hukuki gerekçesini ve bu durumun adil yargılanma hakkı ile ilişkisini değerlendiriniz.

HMK m. 390/2, ihtiyati tedbir kararı verilmesinde istisnai bir usulü düzenler: 'Talep edenin haklarının derhâl korunmasında zorunluluk bulunan hâllerde, hâkim karşı tarafı dinlemeden de tedbire karar verebilir.' **Hukuki Gerekçe:** 1. **Gecikme Tehlikesi (Periculum in mora):** İhtiyati tedbirin temel amacı, yargılama sürecinin uzaması nedeniyle meydana gelebilecek hak kayıplarını veya telafisi güç zararları önlemektir (HMK m. 389). Bazı durumlarda, karşı tarafın dinlenmesi için davet edilmesi ve duruşma yapılması gibi süreçler, telafisi imkânsız zararların doğmasına yol açabilir. Örneğin, mal kaçırma teşebbüsü gibi durumlarda, karşı tarafın haberdar olması halinde tedbirin amacının tamamen ortadan kalkması riski vardır. Bu nedenle, tedbirin ani ve etkin bir şekilde alınabilmesi için bu istisna öngörülmüştür. 2. **Hak Koruma Önceliği:** 'Derhâl korunma zorunluluğu', hakkın aciliyetini ve tehlikenin ciddiyetini ifade eder. Bu gibi durumlarda, davacının hakkının korunması, karşı tarafı dinleme prensibinin önüne geçirilerek, daha büyük bir zararın önüne geçilmesi amaçlanır. **Adil Yargılanma Hakkı ile İlişkisi:** Karşı tarafı dinlemeden tedbir kararı verilmesi, doğrudan 'silahların eşitliği' ve 'çelişmeli yargılama' ilkelerine aykırı gibi görünse de, adil yargılanma hakkı bağlamında değerlendirildiğinde bir denge mekanizması söz konusudur: 1. **İstisnai Karakter:** Bu durum, bir kural değil, 'derhâl korunma zorunluluğu' gibi katı şartlara bağlı bir istisnadır. Hakim, bu şartların varlığını titizlikle incelemelidir. 2. **Sonradan İtiraz İmkanı:** Karşı tarafı dinlemeden verilen ihtiyati tedbir kararlarına karşı, aleyhine tedbir verilen tarafın 'itiraz hakkı' (HMK m. 394/1) bulunmaktadır. Bu itiraz, kararı veren mahkemeye yapılır ve taraflar dinlenir. Bu mekanizma, sonradan savunma hakkının ve çelişmeli yargılama ilkesinin sağlanmasını güvence altına alır. Yani, başlangıçtaki kısıtlama, sonradan telafi edilebilir bir mekanizma ile dengelenmiştir. 3. **Teminat:** Hakim, karşı tarafı dinlemeden karar verdiğinde, genellikle teminat yatırılmasını (HMK m. 392) zorunlu kılarak, haksız tedbir nedeniyle karşı tarafın uğrayabileceği zararların güvence altına alınmasını sağlar. Bu hüküm, adil yargılanma hakkını temelden ihlal etmeden, acil durumlarda hakkın korunması için yasal bir çerçeve sunar ve sonradan denetim mekanizmalarıyla dengelenir.