Bir hukuk davasında, taraflardan birinin ibraz ettiği belge aslının, inceleme yapıldıktan sonra kendisine geri verilmesini talep etmesi halinde, mahkemenin bu talebi kabul etme zorunluluğu var mıdır? HMK md. 216/4'e göre, belgenin geri verilmesine karar verilirse, dosyanın delil güvenliği nasıl sağlanır?
Hayır, mahkemenin bu talebi kabul etme zorunluluğu yoktur. HMK md. 216/4, bu konuda takdir yetkisini hâkime bırakmıştır. Madde, '... hâkim, belgenin aslının verilip verilmeyeceğine karar verir' demektedir. Hâkim bu kararı verirken, somut olayın özelliklerini ve dosyanın durumunu dikkate alır: * **Belgenin Niteliği:** Eğer belge, davanın esası için hayati önemde ise ve ileride yeniden incelenmesi gerekebilecekse (örneğin, üzerinde sahtelik iddiası olan bir senet), hâkim belgenin aslının dosya arasında kalmasına karar verebilir. * **Tarafların Durumu:** Belgeyi ibraz eden tarafın, o belgeye başka bir yerde acil ihtiyacı olduğunu (örneğin, bir tapu senedi veya şirket ana sözleşmesi) makul bir gerekçeyle açıklaması, talebin kabul edilme olasılığını artırır. * **Yargılamanın Aşaması:** Yargılama henüz başındaysa ve belgenin sık sık incelenmesi gerekecekse, hâkim belgeyi geri vermeyebilir. Ancak, belgeyle ilgili tüm incelemeler (bilirkişi vb.) tamamlanmışsa, geri verilmesine daha kolay karar verilebilir. **Delil Güvenliğinin Sağlanması:** Eğer hâkim, belgenin aslının geri verilmesine karar verirse, dosyanın delil güvenliği HMK md. 216/4'ün son cümlesinde belirtilen usulle sağlanır: 'Geri verilmesine karar verildiğinde, aslına uygun olduğu mahkeme mührü ve yazı işleri müdürünün imzasıyla onanmış örneği dosyaya konur.' Bu işlem, 'aslı gibidir' şerhi olarak bilinir. Mahkeme yazı işleri müdürü, belgenin fotokopisini çeker, üzerine mahkemenin resmi mührünü basar ve 'aslının aynıdır' veya benzeri bir şerh düşerek imzalar. Bu şekilde onaylanmış suret, artık resmi bir belge niteliği kazanır ve dosyanın bir parçası olur. İleride herhangi bir uyuşmazlık çıkması veya belgenin aslının kaybolması halinde, dosyada bulunan bu onaylı suret, aslının yerine geçer ve delil olarak kullanılır.