556 sayılı KHK'nın 71. maddesi (ve 6769 sayılı SMK md. 156) uyarınca, TPMK aleyhine açılacak davalarda görevli mahkemenin Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi olması, bir 'kamu düzeni' kuralı mıdır? Görevsiz bir mahkemenin (örneğin, idare mahkemesinin) bu tür bir davada verdiği kararın hukuki akıbeti ne olur?
Evet, mahkemelerin görevi, kamu düzenine ilişkindir. Bir davanın hangi mahkemede görüleceğini belirleyen görev kuralları, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebileceği kurallar değildir. Mahkeme, görevli olup olmadığını yargılamanın her aşamasında re'sen (kendiliğinden) araştırmakla yükümlüdür ve taraflar da her zaman görev itirazında bulunabilirler (HMK md. 114/1-c, 115). 6769 sayılı SMK md. 156'da belirtilen Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi'nin görevi de, bu genel kurala tabi, kamu düzeninden sayılan özel bir görev kuralıdır. Görevsiz bir mahkemenin (örneğin idare mahkemesinin) bu tür bir davada verdiği kararın hukuki akıbeti şöyledir: * **Yargılama Sırasında Fark Edilirse:** Mahkeme, görevsiz olduğunu fark ederse, davanın esasına girmeden 'görevsizlik nedeniyle davanın usulden reddine' karar verir ve dosyayı, talep halinde görevli mahkemeye (Ankara FSHHM) gönderir. * **Karar Verildikten Sonra Fark Edilirse:** Eğer görevsiz mahkeme, görevsizliğini fark etmeden davanın esası hakkında bir karar vermişse, bu karar kanun yoluna (istinaf/temyiz) götürüldüğünde, üst mahkeme (Bölge Adliye Mahkemesi veya Yargıtay) görevsizlik durumunu re'sen dikkate alır. Görev kurallarına aykırılık, 'kesin hukuka aykırılık' hallerinden olduğu için, üst mahkeme, esasa ilişkin inceleme yapmaksızın, 'görevsizlik' nedeniyle ilk derece mahkemesi kararını bozar ve dosyayı görevli mahkemeye gönderilmek üzere geri çevirir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 2023/11-387 E. sayılı kararında da ilk derece mahkemesinin (aslında görevli olmasına rağmen) kendisini görevsiz sayarak verdiği usulden ret kararı, görev kuralına aykırılık temelinde bozulmuştur. Bu durum, görevin kamu düzeni niteliğini ve yargılamanın her aşamasında denetlendiğini göstermektedir.