HMK md. 216, mahkemeye, kendisine sadece örneği sunulan bir belgenin aslını isteme yetkisi vermektedir. Yargıtay 15. Hukuk Dairesi'nin 2016/5214 E., 2018/162 K. sayılı kararında, fotokopisi sunulan belgelere davalı tarafça itiraz edilmesi halinde mahkemenin izlemesi gereken usul nasıl açıklanmıştır? Bu usulün, HMK'daki isticvap ve imza inkârı kurumlarıyla bağlantısını kurunuz.
HMK md. 216, mahkemeye veya taraflardan birine, dosyaya sunulan belge örneği üzerinde şüphe veya itiraz olması halinde belgenin aslını talep etme hakkı tanır. Yargıtay 15. Hukuk Dairesi'nin ilgili kararında, davacı tarafından fotokopileri sunulan belgelere davalı tarafından itiraz edilmesi durumunda mahkemenin yapması gerekenler adım adım açıklanmıştır. Mahkeme, sadece fotokopiler üzerinden veya yetersiz bir bilirkişi raporuyla hüküm kuramaz. İzlenmesi gereken usul şudur: 1. **Belge Aslının İbrazı:** Mahkeme, öncelikle HMK md. 216 uyarınca davacıya süre vererek belge asıllarını dosyaya sunmasını istemelidir. 2. **İsticvap:** Belge asılları sunulduktan sonra, bu belgeler davalıya gösterilerek, belgelerdeki imzaların kendisine ait olup olmadığı sorulmalıdır. Bu işlem, HMK md. 169 vd. düzenlenen 'isticvap' (tarafın sorguya çekilmesi) niteliğindedir. Davalının beyanı, uyuşmazlığın çözümü için kritik öneme sahiptir. 3. **İmza İnkârı ve Bilirkişi İncelemesi:** Eğer davalı, imzanın kendisine ait olmadığını beyan ederse (imza inkârı, HMK md. 211), bu durumda mahkemenin imza incelemesi için dosyayı bilirkişiye göndermesi gerekir. Bilirkişi, inkâr edilen imza ile davalının mukayese imzalarını karşılaştırarak bir rapor düzenler. 4. **Temsil Hükümlerinin Değerlendirilmesi:** Eğer davalı, imzanın kendisine değil de bir yakınına ait olduğunu söylerse, mahkemenin bu sefer de TBK md. 40 vd. düzenlenen 'temsil' hükümlerini değerlendirmesi, yani bu yakının davalıyı temsil yetkisinin olup olmadığını ve yapılan işlemin davalıyı bağlayıp bağlamadığını araştırması gerekir. Bu süreç, belgenin sıhhatinin şüpheye yer bırakmayacak şekilde tespit edilmesini ve hükmün sağlam delillere dayanmasını amaçlar.