Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun, istinafta ileri sürülmeyen bir temyiz sebebinin Yargıtay'da incelenemeyeceği yönündeki kararını (örneğin YHGK, 25.03.2021, E. 2020/6), 'hakimin hukuku re'sen uygulaması' ilkesi (HMK m. 33) açısından eleştirel bir şekilde değerlendiriniz.
YHGK'nın bu kararı, istinaf kanun yolunun işlevini güçlendirmeyi amaçlasa da, HMK m. 33'te düzenlenen 'hakimin hukuku re'sen uygulaması' (iura novit curia) ilkesiyle bir gerilim yaratmaktadır. Bu ilkeye göre hakim, tarafların ileri sürdüğü maddi vakıalarla bağlıdır, ancak bu vakıalara uygulanacak hukuk kurallarını kendisi bulup uygulamakla yükümlüdür. Eleştirel bir değerlendirme şu şekilde yapılabilir: - İlkenin Kapsamı: 'Hakimin hukuku re'sen uygulaması' ilkesi, sadece ilk derece mahkemeleri için değil, kanun yolu mahkemeleri (istinaf ve temyiz) için de geçerlidir. Bölge adliye mahkemesi ve Yargıtay da birer mahkemedir ve hukuku doğru uygulamakla yükümlüdürler. - Temyizin Niteliği: Temyiz, bir 'hukuki denetim' yoludur. Yargıtay'ın temel görevi, alt derece mahkemesi kararlarının hukuka uygun olup olmadığını denetlemektir. Eğer bir karar, taraflar istinafta belirtmemiş olsa bile, açıkça hukuka aykırı ise (örneğin, yanlış bir kanun maddesi uygulanmışsa), Yargıtay'ın bu hukuka aykırılığı görmezden gelmesi, kendi temel işleviyle çelişir. - HGK Kararının Etkisi: HGK'nın kararı, 'hakimin hukuku re'sen uygulaması' ilkesini, 'ancak istinafta ileri sürülmüşse' şeklinde zımni bir koşula bağlamaktadır. Bu, tarafların hukuki niteleme hatası yapması veya bir hukuka aykırılığı atlaması durumunda, bu hatanın Yargıtay tarafından düzeltilememesi sonucunu doğurur. Metinde yer alan doktrindeki eleştiriler de bu yöndedir. Bu görüşe göre, özellikle maddi hukuk kurallarının yanlış uygulanması gibi durumlar, HMK m. 33 gereği, istinafta ileri sürülmemiş olsa bile hem bölge adliye mahkemesi hem de Yargıtay tarafından re'sen dikkate alınmalıdır. HGK kararı, bu ilkenin uygulama alanını daraltarak, maddi gerçeğe ve hukuka uygun karar verilmesi amacını, şekli bir usul kuralına feda etme riski taşımaktadır. (Referans: sen.av.tr/.../istinaf-basvurusunda-belirtilmeyen-sebeplerin...)