Bir davada hâkimin reddi talebinin, HMK m. 41 uyarınca 'duruşma yapılmaksızın' geri çevrilebileceği haller nelerdir? Mahkemenin, bu haller dışında, ret talebini esastan incelemek yerine doğrudan geri çevirmesinin hukuki sonucu ne olur?

HMK m. 41, hâkimin reddi talebinin kötüye kullanılmasını ve davayı uzatma amacı gütmesini engellemek için, mahkemeye talebi esasa girmeden, duruşma yapmaksızın geri çevirme yetkisi vermiştir. Bu haller şunlardır: a) Ret talebinin süresinde yapılmamış olması (HMK m. 38/1). b) Ret sebebinin ve bu sebebe ilişkin inandırıcı delil veya emarenin gösterilmemesi. c) Ret talebinin davayı uzatmak amacıyla yapıldığının açıkça anlaşılması. Mahkeme, ancak bu üç durumdan birinin varlığı halinde ret talebini esastan incelemeden geri çevirebilir. Eğer bu haller mevcut değilse, mahkeme HMK m. 38 ve 40'taki usulü işleterek (karşı tarafa tebliğ, hâkimin görüşünü alma, merciye gönderme) talebi esastan incelemek zorundadır. Mahkemenin, bu haller dışında, örneğin ret sebebini yeterince ciddi bulmadığı gibi bir gerekçeyle talebi doğrudan geri çevirmesi, usule aykırıdır ve kanun yolu incelemesinde bozma nedenidir. Bu, tarafın hâkimin reddini talep etme hakkının hukuka aykırı olarak kısıtlanması anlamına gelir. (Bkz: Yargıtay 18. HD, E. 2015/17967, K. 2016/12421)