Bir miras sözleşmesinin, mirasbırakanın 'yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama' (irade sakatlığı) etkisi altında yapılması halinde, bu sözleşmenin hukuki akıbeti ne olur? TMK m. 504'te düzenlenen bir yıllık hak düşürücü sürenin başlangıç anını ve bu süre içinde mirasbırakanın sözleşmeden dönmemesinin sonuçlarını açıklayınız. Mirasbırakan bu süre içinde ölürse, mirasçılar iptal davası açabilir mi?

Cevap: Mirasbırakanın iradesi, yanılma (hata), aldatma (hile), korkutma veya zorlama (ikrah) gibi sebeplerle sakatlanarak yapılmış bir miras sözleşmesi, TMK m. 504 uyarınca 'geçersiz'dir. Ancak bu geçersizlik, mutlak butlan (kesin hükümsüzlük) değil, 'iptal edilebilirlik'tir. Yani, sözleşme, hak sahibi tarafından iptal edilinceye kadar geçerli bir sözleşmenin hüküm ve sonuçlarını doğurur. Hukuki akıbeti ve süreç şöyledir: 1) Mirasbırakanın Dönme Hakkı: Mirasbırakan, yanıldığını veya aldatıldığını öğrendiği ya da korkutma veya zorlamanın etkisinden kurtulduğu günden başlayarak 'bir yıl içinde' miras sözleşmesinden dönebilir. Bu bir yıllık süre, hak düşürücü bir süredir. Bu dönme, tek taraflı bir irade beyanıyla ve vasiyetnameler için öngörülen şekillerden biriyle (resmi, el yazılı) yapılır. 2) Sürenin Geçirilmesinin Sonucu: Eğer mirasbırakan, bu bir yıllık hak düşürücü süre içinde sözleşmeden dönmezse, sözleşmeye icazet vermiş (onaylamış) sayılır ve sözleşme artık geçerli ve bağlayıcı hale gelir. Bu andan sonra mirasbırakan, aynı irade sakatlığı sebebine dayanarak sözleşmeden dönemez. 3) Mirasbırakanın Ölmesi: Eğer mirasbırakan, bu bir yıllık dönme hakkını kullanmadan ölürse, bu hak mirasçılarına geçmez. Ancak mirasçılar, mirasbırakanın iradesinin sakatlandığını iddia ederek, TMK m. 557/1-b uyarınca 'miras sözleşmesinin iptali' davası açabilirler. Mirasçıların iptal davası açma hakkı, mirasbırakanın öldüğünü, tasarrufu ve iptal sebebini öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır (TMK m. 559). Yani, mirasbırakanın sağlığındaki 'dönme' hakkı, ölümünden sonra mirasçılar için 'iptal davası açma' hakkına dönüşür.