Tazyik hapsi ile disiplin hapsi kavramlarını, İcra ve İflas Kanunu'ndaki uygulamalarından (örneğin, İİK m. 340, 344'teki tazyik hapsi ve m. 339'daki disiplin hapsi) yola çıkarak karşılaştırınız. Bu iki yaptırım türü arasındaki temel amaç farkı nedir?

Cevap: Tazyik hapsi ve disiplin hapsi, her ikisi de bir suç karşılığı olmayan, kişi özgürlüğünü kısıtlayan yaptırımlar olmaları bakımından benzerdir. Ancak aralarında amaç ve uygulama bakımından ince bir ayrım vardır. 1) Tazyik Hapsi (Zorlama Hapsi): Temel amacı, belirli bir yükümlülüğü yerine getirmeyen kişiyi, bu yükümlülüğü yerine getirmeye 'zorlamak'tır. Yaptırım, geleceğe yöneliktir ve bir edimin ifasını hedefler. Kişi, yükümlülüğünü (borcunu) yerine getirdiği anda hapis sona erer. İİK m. 340'taki ödeme şartını ihlal ve m. 344'teki nafaka hükmüne uymama hallerindeki hapisler bu niteliktedir. Borçlu, taahhüt ettiği taksiti veya nafakayı ödediği an tahliye edilir. Amaç, cezalandırmak değil, ödemeyi sağlamaktır. 2) Disiplin Hapsi: Temel amacı, geçmişte işlenmiş olan ve usuli bir kuralı veya mahkeme düzenini bozan bir eylemi 'cezalandırmak' ve gelecekte benzer eylemlerin yapılmasını önlemektir. Yaptırım, geçmişe yöneliktir ve bir davranışın karşılığıdır. Yükümlülüğün sonradan yerine getirilmesi, kural olarak hapsi sona erdirmez. İİK m. 339'daki, mal ve kazançtaki artışı bildirmeme eylemi için öngörülen hapis bu niteliğe daha yakındır. Burada amaç, borçluyu bir şeyi yapmaya zorlamaktan çok, geçmişteki bildirim yükümlülüğünü ihlal etmesini yaptırıma bağlamaktır. (Ancak İİK m. 339'daki cezanın, borcun tamamı ödenince düşeceği belirtilerek tazyik hapsi özelliği de katılmıştır.) Özetle, tazyik hapsi 'ifa'ya zorlar ve ifa ile sona ererken, disiplin hapsi geçmişteki bir 'ihlal'i cezalandırır. İİK'daki düzenlemeler bazen bu iki niteliği bir arada barındırabilmektedir.