CMK m. 146'da düzenlenen 'zorla getirme' kararı bir koruma tedbiridir. Bu tedbirin uygulanabilmesi için aranan maddi şartlar (hakkında tutuklama kararı verilebilmesi veya yakalama emri düzenlenmesi için yeterli nedenlerin bulunması) ile seri muhakeme usulünde (CMK m. 250) zorla getirme kararı verilememesi yasağını karşılaştırınız. Seri muhakeme usulünde bu yasağın getirilmesinin temel felsefesi nedir?
Cevap: Zorla getirme (CMK m. 146), çağrıya rağmen gelmeyen veya hiç çağrı yapılamayan şüpheli, sanık, tanık, bilirkişi gibi kişilerin kolluk gücüyle yetkili merci önüne getirilmesini sağlayan bir koruma tedbiridir. Şüpheli veya sanık hakkında zorla getirme kararı verilebilmesi için, kural olarak hakkında tutuklama kararı verilebilecek (kuvvetli suç şüphesi, tutuklama nedeni) veya yakalama emri düzenlenebilecek (çağrıya uymama) nedenlerin bulunması gerekir. Bu, tedbirin kişi özgürlüğüne ciddi bir müdahale olması nedeniyle getirilmiş bir güvencedir. Seri muhakeme usulü (CMK m. 250) ise, soruşturma evresinde bazı suçlar için öngörülen, Cumhuriyet savcısının belirleyeceği yaptırımın şüpheli tarafından kabul edilmesi halinde kovuşturma evresine geçilmeden dosyanın sonuçlandırılmasını amaçlayan özel ve hızlandırılmış bir usuldür. Ceza Muhakemesinde Seri Muhakeme Yönetmeliği'nin 5/7. maddesi açıkça, 'Seri muhakeme usulünün uygulanmasını teklif etmek amacıyla şüpheli hakkında zorla getirme kararı verilemez ve yakalama emri düzenlenemez' demektedir. Bu yasağın temel felsefesi, seri muhakeme usulünün 'gönüllülük' ve 'iradilik' esasına dayanmasıdır. Bu usul, şüphelinin özgür iradesiyle savcının teklifini kabul etmesi üzerine işler. Zorla getirme gibi cebri bir tedbirin kullanılması, bu usulün ruhuna ve şüphelinin iradesinin özgürce oluşması gerekliliğine aykırı olurdu. Kanun koyucu, şüphelinin rızasına dayanan bir usulün başlangıcında, zorlama ve baskı anlamına gelebilecek bir koruma tedbirinin uygulanmasını istememiştir. Eğer şüpheliye ulaşılamıyorsa, seri muhakeme usulü uygulanmaz ve soruşturmaya genel hükümlere göre devam edilir (CMK m. 250/13).