5271 sayılı CMK'nın zorunlu müdafilik (CMK m. 150) ve müdafiin dosya inceleme hakkı (CMK m. 153) gibi düzenlemeleri, savunma hakkının hangi temel alt haklarını güvence altına almayı amaçlamaktadır? Müdafiin dosya inceleme hakkının, soruşturmanın amacını tehlikeye düşürebileceği gerekçesiyle kısıtlanmasının, 'silahların eşitliği' ilkesi üzerindeki potansiyel etkilerini analiz ediniz.
CMK'daki bu düzenlemeler, savunma hakkının şu temel alt haklarını güvence altına almayı amaçlar: 1) Zorunlu Müdafilik (m. 150): Bu, özellikle çocuklar veya engelliler gibi kendisini yeterince savunamayacak durumda olanlar ile alt sınırı 5 yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda, şüpheli/sanığın mutlaka bir avukatın hukuki yardımından faydalanmasını sağlayarak 'etkili savunma hakkını' güvence altına alır. Savunmanın şeklen değil, gerçekten yapılmasını hedefler. 2) Müdafiin Dosya İnceleme Hakkı (m. 153): Bu hak, savunmanın en temel ön koşulu olan 'bilgilenme hakkı'nı ve AİHS m. 6/3-a'da belirtilen 'suçlamanın niteliği ve sebebinden haberdar olma' hakkını somutlaştırır. Bir müdafi, müvekkili aleyhindeki delilleri, iddiaları ve soruşturma dosyasının tüm içeriğini bilmeden etkili bir savunma yapamaz. Müdafiin dosya inceleme hakkının, soruşturmanın amacını (delillerin karartılmasını önleme gibi) tehlikeye düşürebileceği gerekçesiyle hakim kararıyla kısıtlanabilmesi (CMK m. 153/2), 'silahların eşitliği' ilkesi açısından ciddi bir gerilim yaratır. Bu kısıtlama, soruşturmanın gizliliği ile savunma hakkı arasında bir denge kurmayı amaçlar. Ancak, bu kısıtlamanın ölçüsüz bir şekilde uygulanması, savunma makamını, iddia makamı (savcılık) karşısında önemli bir dezavantaja sokar. İddia makamı tüm delillere sahipken, savunma makamının bu delillerden habersiz olması, silahların eşitliği ilkesini temelden zedeler. Bu nedenle, kısıtlama kararının istisnai olması, belirli bir süreyle sınırlı olması ve özellikle şüphelinin ifadesinin alındığı veya sorgusunun yapıldığı belgeler gibi temel evrakı kapsamaması, adil yargılanma hakkının korunması için zorunludur. (Kaynak: kadimhukuk.com.tr/makale/savunma-hakkinin-kisitlanmasi/)