Borçlunun ağır kusurundan sorumlu olmayacağına ilişkin önceden yapılan bir 'sorumsuzluk anlaşması'nın hukuki geçerliliğini TBK m. 115 çerçevesinde analiz ediniz. Bu kuralın, 'hizmet sözleşmeleri' ve 'uzmanlığı gerektiren meslekler' için getirdiği daha katı düzenlemelerin gerekçesi nedir?

TBK m. 115, sözleşme özgürlüğüne önemli bir sınırlama getirerek, borçlunun sorumsuzluğunu düzenleyen anlaşmaların geçerlilik sınırlarını çizer. Kural şudur: Borçlunun 'ağır kusurundan' (kast veya ağır ihmal) sorumlu olmayacağına ilişkin önceden yapılan bir anlaşma, kesin olarak hükümsüzdür. Bu, kamu düzenine ilişkin emredici bir kuraldır. Taraflar, borçlunun sadece 'hafif kusurundan' sorumlu olmayacağını kararlaştırabilirler. Bu genel kuralın yanında, kanun koyucu, taraflar arasındaki güç dengesizliğinin daha belirgin olduğu iki özel durum için daha katı düzenlemeler getirmiştir: 1) Hizmet Sözleşmeleri: 'Borçlunun (işverenin) alacaklı (işçi) ile hizmet sözleşmesinden kaynaklanan herhangi bir borç sebebiyle sorumlu olmayacağına ilişkin olarak önceden yaptığı her türlü anlaşma kesin olarak hükümsüzdür.' Bu hüküm, sadece ağır kusuru değil, hafif kusuru da kapsar. Bunun gerekçesi, ekonomik olarak daha zayıf konumda olan işçiyi, işverenin dayatabileceği haksız sorumsuzluk kayıtlarına karşı korumaktır. İşveren, iş sağlığı ve güvenliği gibi temel yükümlülüklerinden hafif kusuruyla dahi sorumlu olmaktan kaçamaz. 2) Uzmanlığı Gerektiren Meslekler: 'Uzmanlığı gerektiren bir hizmet, meslek veya sanat, ancak kanun ya da yetkili makamlar tarafından verilen izinle yürütülebiliyorsa (doktor, avukat, mühendis vb.), borçlunun hafif kusurundan sorumlu olmayacağına ilişkin önceden yapılan anlaşma kesin olarak hükümsüzdür.' Bunun gerekçesi ise, bu tür mesleklerin kamu güvenine ve toplum sağlığına dayanmasıdır. Toplum, bu uzmanlara güvenir. Bu uzmanların, mesleki faaliyetlerini icra ederken gösterecekleri en ufak bir dikkatsizlik (hafif kusur) dahi ciddi zararlara yol açabilir. Bu nedenle kanun, bu kişilerin mesleki özen yükümlülüğünü en üst düzeyde tutmak istemiş ve hafif kusurlarından dahi sorumsuzluk anlaşmasıyla kurtulmalarını engellemiştir. (Kaynak: zulkufarslan.av.tr/tbk-borc-iliskisinin-hukumleri/, TBK m. 115)