Yurt dışında çalışan bir Türk vatandaşının bu çalışması ile Türkiye'deki 1479 sayılı Kanun'a (Bağ-Kur) tabi zorunlu sigortalılığının çakışması durumunda, SGK'nın Bağ-Kur sigortalılığını iptal etmesine karşı açılan davada mahkeme, davacının yurt dışı hizmetlerini 3201 sayılı Kanun'a göre borçlanmamış olmasını, sigortalılığın geçerli sayılması lehine bir argüman olarak değerlendirebilir mi? Bu durumu, zorunlu sigortalılığın 'fiili çalışma' esasına dayanması ilkesi açısından analiz ediniz.

Hayır, mahkeme bu durumu davacı lehine bir argüman olarak değerlendiremez. Davacının yurt dışı hizmetlerini borçlanmamış olması, Türkiye'deki çakışan sigortalılığının geçerliliği açısından bir sonuç doğurmaz. Sorunun temelinde iki farklı hukuki durumun karıştırılmaması gerekmektedir: 1) Zorunlu Sigortalılık (1479 s. Kanun): Bu sigortalılık türü, Türkiye'de 'fiili olarak' kendi adına ve hesabına tarımsal veya ticari faaliyette bulunma olgusuna dayanır. Bir kişi aynı anda hem yurt dışında bilfiil çalışıp hem de Türkiye'de fiilen kendi işinin başında olamaz. Fiziksel olarak bu mümkün değildir. Dolayısıyla, yurt dışındaki fiili çalışması kanıtlanan bir kişinin, aynı döneme ilişkin Türkiye'deki zorunlu Bağ-Kur sigortalılığı, fiili çalışma unsurundan yoksun olduğu için geçersizdir. SGK'nın bu süreyi iptal etmesi, kanunun bu temel ilkesinin bir gereğidir. 2) Yurt Dışı Hizmet Borçlanması (3201 s. Kanun): Bu, tamamen farklı bir kurumdur. Yurt dışında geçen çalışma sürelerinin veya ev kadınlığı sürelerinin, primleri sonradan ödenerek Türkiye'de sigortalılık süresi olarak saydırılmasıdır. Bu bir 'hak'tır, zorunluluk değildir. Kişinin bu hakkı kullanıp kullanmaması, onun Türkiye'deki başka bir kanuna dayalı zorunlu sigortalılığının geçerliliğini veya geçersizliğini etkilemez. Sonuç olarak, mahkeme, yurt dışı hizmet borçlanması yapılıp yapılmadığına bakmaksızın, sadece davacının ihtilaflı dönemde Türkiye'de fiilen çalışıp çalışmadığını ve zorunlu sigortalılık şartlarını taşıyıp taşımadığını incelemelidir. Metindeki YHGK kararında da, davacının yurt dışındaki hizmetlerini borçlanmamış olmasının, isteğe bağlı sigortalılık olarak dahi kabulüne imkan vermediği vurgulanmaktadır. (Kaynak: zulkufarslan.av.tr/yurt-disindaki-calisma/, YHGK E. 2022/10-520, K. 2022/1264)