CMK m. 141'de düzenlenen, haksız koruma tedbirleri nedeniyle tazminat talep etme hakkı, 'adli kontrol' tedbirlerini kapsamakta mıdır? Metinde analiz edilen AYM Genel Kurulu'nun E.Y. kararına göre, 'konutu terk etmeme' şeklindeki bir adli kontrol tedbiri nedeniyle tazminat talebinin hukuki dayanağı nedir ve bu konuda CMK'daki yasal düzenlemenin 'yapısal sorun' olarak nitelendirilmesinin sebebi nedir?
Mevcut haliyle CMK m. 141, tazminat talep edilebilecek koruma tedbirlerini sınırlı sayıda (numerus clausus) saymıştır. Bu tedbirler arasında yakalama, gözaltı, tutuklama, arama ve el koyma gibi işlemler bulunmakta, ancak 'adli kontrol' tedbirleri yer almamaktadır. Dolayısıyla, mevcut kanuni düzenlemeye göre, adli kontrol tedbirinin hukuka aykırı olduğu iddiasıyla CMK m. 141'e dayalı bir tazminat davası açmak mümkün değildir. Yargıtay 12. CD'nin kararı da bu yöndedir. Metinde analiz edilen AYM'nin E.Y. (2018/10482) sayılı kararında, bu durum Anayasa m. 19 (Kişi Hürriyeti ve Güvenliği) açısından ele alınmıştır. AYM'ye göre, özellikle 'konutu terk etmeme' (ev hapsi) gibi kişi hürriyetini ciddi şekilde kısıtlayan bir adli kontrol tedbirinin hukuka aykırı uygulanması (örneğin tutuklama nedenleri olmadan verilmesi), Anayasa m. 19'un ihlalidir. Anayasa m. 19/9 ise, 'Bu esaslar dışında bir işleme tabi tutulan kişilerin uğradıkları zararın... Devletçe ödeneceğini' hükme bağlamıştır. Dolayısıyla, hukuka aykırı bir adli kontrol tedbiri nedeniyle tazminat talebinin hukuki dayanağı doğrudan Anayasa m. 19/9'dur. AYM, CMK m. 141'in adli kontrol tedbirini kapsamaması nedeniyle, Anayasa'nın güvence altına aldığı bu tazminat hakkını kullanmak için etkili bir iç hukuk yolu bulunmadığı sonucuna varmıştır. Bu eksikliğin tek bir olaya özgü olmayıp, kanunun kendisinden kaynaklanması nedeniyle durum 'yapısal sorun' olarak nitelendirilmiştir. AYM bu nedenle, benzer ihlallerin önlenmesi için yasama organına bu eksikliği giderecek bir kanuni düzenleme yapması gerektiğini bildirmiştir. (Kaynak: sen.av.tr/tr/makale/adli-kontrol-tedbiri-nedeniyle-tazminat)