TBK m. 83, borcun bizzat borçlu tarafından ifa edilmesi zorunluluğunun olmadığını, alacaklının menfaati bulunmadıkça borcun üçüncü bir kişi tarafından da ifa edilebileceğini düzenler. Bu kuralın, 'şahsen ifa'nın esas olduğu istisnai durumlarını, hukuki ilişkinin niteliğine ve alacaklının menfaatine göre örneklerle açıklayınız. Bir ressamın portre yapma borcu ile bir müteahhidin bina inşa etme borcunu bu kapsamda karşılaştırınız.

TBK m. 83'ün getirdiği kural, para borçları gibi edimin kim tarafından yerine getirildiğinin alacaklı için önem taşımadığı borç ilişkileri için geçerlidir. Ancak maddenin kendisi, 'alacaklının menfaati bulunmadıkça' diyerek istisnaların kapısını aralamıştır. Şahsen ifanın zorunlu olduğu durumlar, borçlunun kişisel özellikleri, yeteneği, bilgisi veya becerisinin edimin yerine getirilmesinde esaslı bir unsur olduğu hallerdir. Örnekler: 1) Sanatsal ve Bilimsel Eserler: Bir ressamın portre yapma borcu, tamamen ressamın kişisel yeteneğine ve sanatına bağlıdır. Alacaklının menfaati, o ressamın fırçasından çıkacak bir esere sahip olmaktır. Bu borcun başka bir ressam tarafından ifa edilmesi, alacaklının menfaatini karşılamaz. Dolayısıyla bu, şahsen ifası zorunlu bir borçtur. 2) Uzmanlık Gerektiren Hizmetler: Bir cerrahın yapacağı ameliyat, bir avukatın davayı takip etmesi, bir mimarın proje çizmesi gibi borçlar, borçlunun uzmanlığına, bilgisine ve tecrübesine dayandığı için kural olarak şahsen ifayı gerektirir. 3) İş Sözleşmesi: İşçinin iş görme borcu, kural olarak şahsen ifa edilmesi gereken bir borçtur. İşveren, işçiyi kişisel nitelikleri ve becerileri için işe almıştır. Karşılaştırma: Ressamın portre yapma borcu, tipik bir şahsen ifa borcudur. Alacaklı, başka birinin yaptığı portreyi kabul etmek zorunda değildir. Buna karşılık, bir müteahhidin bina inşa etme borcu, kural olarak şahsen ifası zorunlu bir borç değildir. Müteahhit, kendi denetim ve sorumluluğu altında, işi alt yüklenicilere, ustalara veya işçilere yaptırabilir. Burada alacaklının (arsa sahibinin) menfaati, binanın sözleşmeye ve projeye uygun olarak, zamanında ve kusursuz bir şekilde tamamlanmasıdır; işi bizzat müteahhidin yapması değildir. Bu nedenle müteahhitlik sözleşmesi, TBK m. 83'ün genel kuralına tabidir. (Kaynak: zulkufarslan.av.tr/tbk-borc-iliskisinin-hukumleri/, TBK m. 83)