HMK m. 9, Türkiye'de yerleşim yeri bulunmayan davalılar hakkındaki davalarda yetkili mahkemeyi düzenlemektedir. Bu maddeye göre genel yetkili mahkeme neresidir? Maddenin ikinci cümlesinde yer alan '...malvarlığı haklarına ilişkin dava, uyuşmazlık konusu malvarlığı unsurunun bulunduğu yerde de açılabilir' hükmünün, HMK'daki diğer özel yetki kurallarıyla ilişkisini ve 'aşkın yetki' (exorbitant jurisdiction) sorununu engelleme amacını, maddenin gerekçesiyle birlikte açıklayınız.

HMK m. 9'a göre, Türkiye'de yerleşim yeri bulunmayan bir davalıya karşı açılacak davalarda genel yetkili mahkeme, davalının Türkiye'deki 'mutad meskeninin' (olağan konutunun) bulunduğu yer mahkemesidir. Mutad mesken, bir kişinin hayat ilişkilerini fiilen yoğunlaştırdığı, sürekli kalma niyeti olmasa da belirli bir süreklilik arz eden yerdir. Maddenin ikinci cümlesi, bu genel yetkiye bir alternatif ve özel bir yetki kuralı getirir. Buna göre, dava 'malvarlığı haklarına' ilişkin ise, genel yetkili mahkemenin yanı sıra 'uyuşmazlık konusu malvarlığı unsurunun bulunduğu yerde' de dava açılabilir. Bu hüküm, 'diğer özel yetki halleri saklı kalmak üzere' ifadesiyle, HMK'daki diğer özel yetki kurallarını (örn: sözleşmenin ifa yeri, haksız fiilin işlendiği yer) ortadan kaldırmaz, onlara ek bir seçenek sunar. Maddenin gerekçesinden anlaşıldığı üzere, bu düzenlemenin temel amaçlarından biri 'aşkın yetki' (forum exorbitans) sorununu engellemektir. Eski kanun (HUMK), davalının Türkiye'de herhangi bir malının bulunmasını, dava konusuyla ilgisiz olsa bile, o malın bulunduğu yerin yetkili olması için yeterli görüyordu (forum arresti). Bu durum, uluslararası hukukta 'aşkın yetki' olarak nitelendiriliyor ve bu mahkemelerde verilen kararların yabancı ülkelerde tanınması ve tenfizinde sorunlara yol açıyordu. HMK m. 9, bu durumu düzelterek, yetki için malvarlığının sadece Türkiye'de bulunmasını yeterli görmemiş, davanın konusunun 'o malvarlığı unsuru' ile ilgili olması şartını getirmiştir. Örneğin, Türkiye'de bir evi olan yabancıya karşı açılacak bir borç davası, sırf evi burada diye evin bulunduğu yerde açılamaz; ancak o evin mülkiyetine ilişkin bir dava orada açılabilir. (Kaynak: barandogan.av.tr/blog/mevzuat/hmk-madde-9-turkiyede-yerlesim-yerinin-bulunmamasi-halinde-yetki.html)