Yurt dışında daimi ikamet eden bir Türk vatandaşının, Türkiye'deki tek malvarlığı olan bir taşınmazdaki paylı mülkiyetin sona erdirilmesi için açılacak 'ortaklığın giderilmesi' davasında yetkili mahkeme neresidir? Bu durumu HMK m. 9 (Türkiye'de yerleşim yerinin bulunmaması halinde yetki) ve HMK m. 12 (Taşınmazın aynından doğan davalarda kesin yetki) hükümlerini bir arada değerlendirerek analiz ediniz. Bu iki yetki kuralı arasında bir çatışma var mıdır, yoksa biri diğerini dışlar mı?

Bu durumda yetkili mahkeme, HMK m. 12 uyarınca 'taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi'dir ve bu yetki kesindir. HMK m. 9 ve HMK m. 12 arasında bir çatışma yoktur; çünkü HMK m. 12 özel ve kesin bir yetki kuralı olup, genel ve seçimlik yetki kurallarını dışlar. Analiz şu şekildedir: - HMK m. 9, Türkiye'de yerleşim yeri bulunmayanlar hakkındaki davalar için genel bir çerçeve çizer. Bu kişilere karşı açılacak davalarda genel yetkili mahkemenin davalının Türkiye'deki 'mutad meskeni' olduğunu belirtir. Ayrıca 'diğer özel yetki hâlleri saklı kalmak üzere' malvarlığı haklarına ilişkin davanın, o malın bulunduğu yerde de açılabileceğini söyleyerek seçimlik bir yetki kuralı daha ekler. Buradaki 'diğer özel yetki hâlleri saklı kalmak üzere' ifadesi kilit öneme sahiptir. - HMK m. 12 ise, davanın konusuna göre belirlenen çok özel bir yetki kuralıdır. Taşınmazın mülkiyetine (aynına) ilişkin tüm davaların 'kesin yetki' ile taşınmazın bulunduğu yerde açılacağını emreder. 'Kesin yetki', tarafların anlaşmasıyla dahi değiştirilemeyen, kamu düzenine ilişkin bir yetki kuralıdır. 'Ortaklığın giderilmesi davası', doğrudan taşınmazın mülkiyetinin paylaşılarak veya satılarak sona erdirilmesine yönelik olduğu için, tartışmasız bir şekilde 'taşınmazın aynından doğan' bir davadır. Bu nedenle, davalının Türkiye'de yerleşim yerinin olup olmaması, mutad meskeninin nerede olduğu gibi hususlar önemini yitirir. Davalının durumu ne olursa olsun, HMK m. 12'deki özel ve kesin yetki kuralı öncelikli olarak uygulanır. Dolayısıyla, HMK m. 9'daki genel düzenleme, HMK m. 12'deki özel ve kesin yetki kuralı karşısında uygulama alanı bulmaz. Dava, mutlaka ve sadece taşınmazın bulunduğu yer Sulh Hukuk Mahkemesi'nde açılmalıdır. (İlgili metinler: hmk-madde-9-turkiyede-yerlesim-yerinin-bulunmamasi-halinde-yetki, ortaklığın giderilmesi davalarının niteliğine ilişkin genel hukuk bilgisi, İlgili Kanunlar: HMK m. 9, m. 11, m. 12)