HMK m. 196, delil gösteren tarafın, karşı tarafın açık izni olmadan o delilden vazgeçemeyeceğini hükme bağlamıştır. Bu kuralın, davanın taraflarca hazırlanma ilkesine getirdiği bu önemli istisnanın, 'delillerin serbestçe değerlendirilmesi' (HMK m. 198) ve 'maddi gerçeğe ulaşma' amacı ile ilişkisini kurunuz. Bir tarafın kendi listesinde bildirdiği ancak daha sonra dinletmekten vazgeçtiği bir tanığın, karşı tarafın talebi üzerine dinlenmesi durumunda, bu tanığın beyanlarının mahkeme tarafından değerlendirilmesinde bir farklılık olur mu? (Örneğin, sadece talep eden taraf lehine mi yorumlanır?)

HMK m. 196, taraflarca hazırlanma ilkesine (HMK m. 25) önemli bir istisna ve sınırlama getirir. Bu ilkeye göre davanın malzemesini taraflar getirir. Ancak bir delil (örneğin bir tanık listesi veya belge) bir kez mahkemeye sunulduğunda, artık o tarafın 'özel mülkü' olmaktan çıkar ve 'davanın malzemesi' haline gelir. Bu noktadan sonra, o delilden tek taraflı olarak vazgeçilememesi kuralı, 'delillerin serbestçe değerlendirilmesi' (HMK m. 198) ve 'maddi gerçeğe ulaşma' amacına hizmet eder. Eğer taraflar aleyhlerine olacağını anladıkları delilleri serbestçe geri çekebilselerdi, hakim sadece tarafların seçtiği, işlerine gelen delillerle sınırlı kalır ve maddi gerçeğe ulaşması zorlaşırdı. HMK m. 196, karşı tarafın ve mahkemenin, sunulmuş olan tüm delillerden faydalanma hakkını koruyarak, yargılamanın daha adil ve gerçeğe daha yakın bir sonuca ulaşmasını sağlar. Bir tarafın vazgeçtiği ancak karşı tarafın talebiyle dinlenen bir tanığın beyanlarının değerlendirilmesinde hukuken hiçbir farklılık olmaz. Mahkeme, bu tanığı 'karşı tarafın tanığı' olarak değil, 'davanın tanığı' olarak dinler. Beyanları, delillerin serbestçe değerlendirilmesi ilkesi uyarınca, diğer tüm delillerle birlikte, kimin lehine veya aleyhine sonuç doğurduğuna bakılmaksızın objektif bir şekilde değerlendirilir. Bir tanığın beyanının sadece onu dinleten taraf lehine yorumlanması gibi bir kural yoktur. Mahkeme, tanığın beyanının hangi tarafın iddiasını doğruladığına vicdani kanaatine göre karar verir. Bu nedenle, vazgeçilen tanığın dinlenmesi, delil değerlendirme ilkelerini değiştirmez. (İlgili metin: hmk-madde-196-delilden-vazgecme, İlgili Kanunlar: HMK m. 196, m. 25, m. 198)