Bir davanın yargılama sırasında 'konusuz kalması' ne anlama gelir ve bu durumda mahkeme nasıl bir karar vermelidir? 'davanin-konusuz-kalmasi' metnindeki Yargıtay kararında, davacının talebinin bir kısmının Kurum tarafından yargılama sırasında yerine getirilmesi ve davacı vekilinin 'davamız konusuz kalmıştır' beyanına rağmen, Yargıtay'ın 'davanın konusuz kalmadığı, esasa girilmesi gerektiği' yönündeki bozma kararının hukuki temelini, özellikle sosyal güvenlik davalarında geçerli olan 're'sen araştırma ilkesi' ve 'kamu düzeni' kavramları çerçevesinde açıklayınız.
Bir davanın 'konusuz kalması' (mootness), dava açıldıktan sonra meydana gelen bir olay nedeniyle, dava konusu talep hakkında artık olumlu veya olumsuz bir karar verilmesine gerek veya hukuki yarar kalmamasıdır. Örneğin, yıkılması istenen bir duvarın dava sırasında kendiliğinden yıkılması gibi. Bu durumda mahkeme, davanın esası hakkında bir karar vermez; 'konusuz kalması nedeniyle karar verilmesine yer olmadığına' dair bir karar verir ve yargılama giderleri ile vekalet ücreti hakkında, davanın açıldığı andaki haklılık durumuna göre bir hüküm kurar. Yargıtay'ın metindeki bozma kararının hukuki temeli, davanın tam olarak konusuz kalmamış olması ve sosyal güvenlik davalarının özel niteliğidir. Davacı, 01.08.1995-31.12.2004 arasının tescilini istemiş, ancak Kurum yargılama sırasında 01.05.2005'ten itibaren tescil yapmıştır. Davacının asıl talebi olan 1995-2004 dönemi hakkında bir işlem yapılmamıştır, dolayısıyla bu kısım yönünden dava konusuz kalmamıştır. Davacı vekilinin 'davamız konusuz kalmıştır' şeklindeki beyanı, sosyal güvenlik davalarında hakimi bağlamaz. Çünkü sosyal güvenlik hakkı, Anayasal bir haktır ve kamu düzenine ilişkindir. Bu tür davalarda tarafların iradeleri ve beyanları (feragat hariç) sınırlı bir etkiye sahiptir ve hakim 're'sen araştırma ilkesi' gereği maddi gerçeği kendiliğinden araştırmakla yükümlüdür. Davacı vekilinin hukuki bir yanılgıya düşerek davanın konusuz kaldığını beyan etmesi, hakimin bu açık hukuki durumu ve kamu düzenini ilgilendiren sigortalılık tescil talebini görmezden gelmesini meşru kılmaz. Yargıtay, davanın esasına ilişkin bir uyuşmazlığın devam ettiğini, bu uyuşmazlığın kamu düzeniyle ilgili olduğunu ve re'sen araştırma ilkesi gereği mahkemenin bu kalan kısım hakkında bir karar vermesi gerektiğini belirterek kararı bozmuştur. (İlgili metin: davanin-konusuz-kalmasi, İlgili Kanunlar: HMK md. 355 (istinafta kamu düzeni), 5510 s. K. ve ilgili sosyal güvenlik mevzuatı)