Türk Borçlar Kanunu'nun 99. maddesi, konusu para olan borçların kural olarak 'Ülke parasıyla' ödeneceğini belirtirken, döviz borçları için taraflara ve alacaklıya bazı seçimlik haklar tanımaktadır. Bir sözleşmede borcun '10.000 Euro' olarak kararlaştırıldığını ancak 'aynen ödeme' şartı bulunmadığını varsayalım. Borçlu, vade gününde borcunu ödemek isterse, bu borcu Türk Lirası olarak ifa edebilir mi? Edebilirse hangi kur üzerinden? Peki, borçlu vade gününde borcunu ödemeyip temerrüde düşerse, alacaklının talep hakları (seçimlik hakları) ne şekilde genişler? Bu durumu TBK m. 99/2 ve 99/3 hükümleri çerçevesinde analiz ediniz.

Bu sorunun cevabı TBK m. 99'un ikinci ve üçüncü fıkralarında yatmaktadır. 1) Vadesinde Ödeme (TBK m. 99/2): Sözleşmede borç döviz olarak belirlenmiş ancak 'aynen ödeme' veya bu anlama gelen bir kayıt (effective ödeme kaydı) yoksa, borçlu vadesinde borcunu ödemek istediğinde bir seçimlik hakka sahiptir. Borcunu ya kararlaştırıldığı gibi 10.000 Euro olarak ya da 'ödeme günündeki rayiç (efektif satış kuru) üzerinden' Türk Lirası olarak ödeyebilir. Bu hak, kanun tarafından borçluya tanınmış bir kolaylıktır. Alacaklı, sözleşmede aynen ödeme şartı yoksa, borçlunun TL ile yapacağı bu ifayı kabul etmek zorundadır. 2) Temerrüt Sonrası Alacaklının Hakları (TBK m. 99/3): Eğer borçlu vade gününde borcunu ödemeyip temerrüde düşerse, durum değişir ve seçimlik hak alacaklıya geçer. Alacaklı, temerrüde düşen borçluya karşı şu üç talepten birini ileri sürebilir: a) Borcun aynen döviz olarak (10.000 Euro) ödenmesini ve ayrıca temerrüt faizini istemek. b) Borcun 'vade günündeki' rayiç üzerinden Türk Lirası'na çevrilerek ödenmesini ve bu TL tutarına temerrüt faizi işletilmesini istemek. c) Borcun 'fiili ödeme günündeki' rayiç üzerinden Türk Lirası'na çevrilerek ödenmesini ve bu TL tutarına temerrüt faizi işletilmesini istemek. Bu üçlü seçim hakkı, alacaklıya kur riskine karşı önemli bir koruma sağlar. Eğer vade ile ödeme günü arasında TL değer kaybetmişse, alacaklı fiili ödeme günündeki kuru tercih ederek zararını azaltabilir. Eğer TL değer kazanmışsa, vade günündeki kuru tercih ederek daha avantajlı bir konuma geçebilir. Bu düzenleme, temerrüde düşen borçluyu kur dalgalanmalarının riskini üstlenmeye zorlayarak alacaklıyı korumaktadır. (İlgili metin: tbk-borc-iliskisinin-hukumleri, İlgili Kanun: TBK m. 99)