HMK m. 9, Türkiye'de yerleşim yeri bulunmayan davalılar hakkındaki davalarda yetkili mahkemeyi düzenlerken, genel kural olarak 'davalının Türkiye’deki mutad meskeninin bulunduğu yer mahkemesini' yetkili kılmıştır. 'Mutad mesken' kavramı ile 'yerleşim yeri' (ikametgah) kavramı arasındaki hukuki fark nedir? Yargıtay 20. Hukuk Dairesi'nin 2016/8103 K. sayılı kararında, yurt dışında yaşayan davacının Türkiye'ye geldiğinde kaldığı adresin yetkili mahkemenin belirlenmesinde esas alınması, bu iki kavram arasındaki ilişkiyi nasıl aydınlatmaktadır?
'Yerleşim yeri' (ikametgah), TMK m. 19'a göre bir kimsenin 'sürekli kalma niyetiyle oturduğu yer'dir ve kural olarak tektir. Hukuki ve resmi bir nitelik taşır (örn: MERNİS adresi). 'Mutad mesken' ise daha çok fiili bir durumu ifade eder. Kişinin hayat ilişkilerinin merkezi olmasa bile, belirli bir süreklilik arz eden ve fiilen konakladığı, hayatını geçirdiği yerdir. HMK m. 9, Türkiye'de resmi bir yerleşim yeri olmayan ancak fiilen belirli bir yerde yaşamını sürdüren kişiler için bir yetki kuralı oluşturarak, davacının dava açmasını kolaylaştırmayı amaçlamıştır. Yargıtay 20. Hukuk Dairesi'nin kararında, yurt dışında yaşayan davacının Türkiye'de bir 'yerleşim yeri' olmamasına rağmen, Türkiye'ye geldiğinde 'kaldığı' adresin (vekilinin beyanı ve MERNİS kaydı ile desteklenen) 'mutad mesken' olarak kabul edildiği ve bu yer mahkemesinin yetkili olduğuna karar verildiği görülmektedir. Bu karar, mutad meskenin belirlenmesinde kişinin beyanlarının, fiili yaşam alışkanlıklarının ve MERNİS gibi destekleyici kayıtların önemli olduğunu göstermektedir. Karar, Türkiye'de resmi bir ikametgahı olmayan ancak düzenli olarak gelip kaldığı bir adresi olan kişiler için, bu fiili durumun hukuki bir sonuç (yetki) doğurabileceğini ortaya koymaktadır. Bu, 'mutad mesken' kavramının 'yerleşim yeri' kadar katı ve resmi bir bağ gerektirmediğini, daha esnek ve kişinin yaşam merkeziyle olan fiili bağlantısına dayandığını aydınlatmaktadır. (İlgili metin: hmk-madde-9-turkiyede-yerlesim-yerinin-bulunmamasi-halinde-yetki, İlgili Kanunlar: HMK m. 9, TMK m. 19, 5718 s. K. m. 41)