Haksız tutuklama nedeniyle tazminat davasında (CMK m.142), mahkemenin davayı dosya üzerinden incelemesi kuralının, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) içtihatları doğrultusunda hangi durumda ihlal oluşturduğu kabul edilmiştir?

CMK m.142'de, tazminat isteminin dosya üzerinden incelenerek karara bağlanması kuralı benimsenmiştir. Ancak bu kural, AİHM içtihatları ışığında mutlak değildir. Metinde de atıf yapılan Göç/Türkiye kararında AİHM, bu tür davalarda duruşma hakkının güvence altına alınmamasının İHAS m.6/1'deki 'adil yargılanma hakkı'nı (özellikle çelişmeli yargılama ilkesini) ihlal ettiğine karar vermiştir. AİHM'e göre, tazminat miktarının belirlenmesinde davacının sosyal ve ekonomik durumu, gözaltında veya tutuklulukta çektiği acı ve elem gibi kişisel ve sübjektif durumların değerlendirilmesi gerektiğinde, davacıya bu durumu mahkeme önünde sözlü olarak anlatma ve delillerini doğrudan sunma fırsatı verilmelidir. Bu gibi maddi ve manevi zararın niteliğinin ve miktarının tartışmalı olduğu durumlarda, davanın sadece dosya üzerinden yürütülmesi adil yargılanma hakkını ihlal eder. Nitekim bu eleştiriler sonucu CMK m.142'nin ilgili fıkrası 5353 sayılı Kanun ile değiştirilerek, mahkemeye duruşma yapma yetkisi tanınmıştır. (İlgili metin: kadimhukuk.com.tr/makale/ceza-muhakemesi-kanunu-142-madde-cmk/, İlgili Kanun Maddesi: CMK m.142 (eski ve yeni hali), İlgili Sözleşme Maddesi: İHAS m.6/1)