Nişan hediyelerinin iadesi davasında (TMK m. 122), 'alışılmışın dışındaki hediyeler'in iadesi talep edilebilir. Bir hediyenin 'alışılmış' (mutat) olup olmadığı belirlenirken hangi kriterler kullanılır? Yargıtay'ın 'altın gibi ziynet takıları'nı genellikle alışılmışın dışında kabul etmesinin temel mantığı nedir?

Bir hediyenin 'alışılmış' (mutat) olup olmadığının belirlenmesinde kanun net bir tanım vermemiştir. Bu kavram, hakimin somut olayın özelliklerine göre takdir edeceği bir durumdur. Yargıtay içtihatları ve doktrine göre kullanılan temel kriterler şunlardır: 1. **Yöresel Örf ve Adetler:** Hediyenin verildiği yörenin nişan adetleri, hangi tür hediyelerin geleneksel olarak verildiği önemli bir ölçüttür. 2. **Tarafların Mali ve Sosyal Durumları:** Bu en önemli kriterdir. Çok zengin bir ailenin verdiği ve onların ekonomik gücüne göre sıradan sayılabilecek bir hediye, daha mütevazı bir aile için 'alışılmışın dışında' sayılabilir. Hediyenin değeri, tarafların mali gücüyle orantılı olmalıdır. Nişanlının mali gücünü aşarak verdiği bir hediyenin mutat sayılması, hediye verilen tarafın haksız zenginleşmesine yol açacağı için kabul edilmez. 3. **Hediyenin Maddi Değeri:** Hediyenin ekonomik değerinin yüksek olması, onun 'alışılmışın dışında' olduğuna dair güçlü bir karinedir. Ancak bu tek başına yeterli değildir, mali ve sosyal durumla birlikte değerlendirilmelidir. Yargıtay'ın 'altın gibi ziynet takıları'nı genellikle alışılmışın dışında (gayrimutat) kabul etmesinin temel mantığı, bu tür eşyaların yatırım ve birikim aracı olarak görülmesidir. Ziynet eşyaları, genellikle giysi, çiçek gibi manevi değeri ön planda olan ve tüketilen hediyelerden farklı olarak, önemli bir ekonomik değere sahiptir. Bu değerin, nişanın bozulması halinde hediye edilen tarafta kalması, sebepsiz zenginleşme olarak değerlendirilir. Kanun koyucunun amacı, nişanlılığın sona ermesiyle ortaya çıkan bu tür bir ekonomik dengesizliği gidermektir. Bu nedenle, ekonomik değeri yüksek olan ve saklanabilen ziynet eşyaları, kural olarak iadesi gereken 'alışılmışın dışındaki hediyeler' kategorisinde değerlendirilir.