Montrö Boğazlar Sözleşmesi, ticaret gemilerinin geçişi ile savaş gemilerinin geçişini hangi temel ilkeye göre farklılaştırmıştır? Barış zamanında Karadeniz'e kıyıdaş olan devletlerin savaş gemileri ile kıyıdaş olmayan devletlerin savaş gemileri arasında ne gibi farklılıklar gözetilmiştir?

Sözleşme, ticaret gemileri için 'tam geçiş özgürlüğü' ilkesini benimserken, savaş gemileri için 'sınırlı ve düzenlenmiş geçiş' ilkesini benimsemiştir. Ticaret gemileri barış zamanında bayrak ve yük ne olursa olsun tam serbestiye sahiptir (Madde 2). Savaş gemileri ise tonaj, sayı, bildirim süresi gibi birçok kısıtlamaya tabidir. Karadeniz'e kıyıdaş olan ve olmayan devletlerin savaş gemileri arasında gözetilen temel farklar şunlardır: 1) Tonaj Sınırlaması: Kıyıdaş devletler, belirli tonajın üzerindeki en büyük savaş gemilerini (hattıharp) dahi belirli koşullarla (tek başına ve en çok iki torpido eşliğinde) Boğazlar'dan geçirebilirken (Madde 11), kıyıdaş olmayan devletlerin geçirebileceği gemilerin toplam tonajı 15.000 ton ile sınırlandırılmıştır (Madde 18). 2) Karadeniz'de Bulunma Süresi ve Tonajı: Kıyıdaş olmayan devletlerin Karadeniz'de bulundurabilecekleri toplam tonaj ve kalış süreleri de sınırlıdır (Madde 18). Kıyıdaş devletler için böyle bir sınırlama yoktur. Bu düzenlemeler, Karadeniz'in bir 'barış denizi' olma niteliğini ve kıyıdaş devletlerin güvenlik önceliklerini korumayı amaçlamaktadır. (Kaynak: turk-bogazlari-hangi-sartlarla-ve-ne-zaman-kapatilabilir)