İYUK m. 24'te sayılan 'kararlarda bulunacak hususlar'dan olan 'kararın dayandığı hukuki sebepler ile gerekçesi' unsurunun, idari yargı kararlarının hukuki geçerliliği ve denetlenebilirliği açısından önemini açıklayınız. Danıştay 9. Dairesi'nin 2009/9251 E. sayılı kararında, vergi mahkemesi kararının hangi gerekçeyle 'eksik incelemeye dayalı' ve 'hukuka uygun olmayan gerekçe' içerdiği sonucuna varılmıştır?

İYUK m. 24/e bendi uyarınca, idari yargı kararlarında 'kararın dayandığı hukuki sebepler ile gerekçesi ve hüküm' unsurunun bulunması zorunludur. Bu unsur, Anayasa'nın 141. maddesindeki 'Bütün mahkemelerin her türlü kararları gerekçeli olarak yazılır' amir hükmünün ve adil yargılanma hakkının bir gereğidir. Gerekçe, mahkemenin davadaki maddi ve hukuki sorunları nasıl değerlendirdiğini, hangi delillere neden itibar ettiğini ve ulaştığı sonuca hangi hukuki dayanaklarla vardığını gösteren, kararın meşruiyet temelidir. Yeterli ve tutarlı bir gerekçe, hem tarafların kararı anlamasını ve kanun yollarına etkin bir şekilde başvurmasını sağlar hem de üst mahkemenin (Danıştay veya Bölge İdare Mahkemesi) hukuki denetim yapabilmesine olanak tanır. Gerekçesiz veya yetersiz gerekçeli bir karar, keyfilik izlenimi yaratır ve hukuki güvenlik ilkesini zedeler. Danıştay 9. Dairesi'nin 2009/9251 E., 2012/5154 K. sayılı kararında, vergi mahkemesi kararı iki temel nedenle hukuka aykırı bulunmuştur: 1. Eksik İncelemeye Dayalı Olması: Dava, davacının 3 ayrı firmadan aldığı faturaların sahte olduğu iddiasına dayanmaktadır. Vergi mahkemesi, bu 3 firma hakkında 'ortak bir değerlendirme' yaparak genel bir sonuca varmıştır. Danıştay'a göre bu, eksik incelemedir. Mahkemenin yapması gereken, her bir firma hakkındaki vergi inceleme raporlarını, bu firmaların ticari faaliyetlerini, davacı ile olan mal ve hizmet alışverişinin gerçekliğini ayrı ayrı değerlendirmek ve her bir fatura bazında somut tespitler yapmaktır. Tüm iddiaları tek bir potada eriterek genel bir sonuca varmak, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 3. maddesindeki 're'sen araştırma' ve 'gerçek mahiyetin esas olması' ilkelerine aykırıdır. 2. Hukuka Uygun Olmayan Gerekçe: Vergi mahkemesi, kararında 'davacının söz konusu faturalarda gösterilen katma değer vergisinin 2/3’ünü tevkif ederek vergi dairesi müdürlüğüne yatırdığı, katma değer vergisinin kalan 1/3`ünün ise, komisyon ödenerek temin edilmesinin davacıya pek bir menfaat sağlamayacağı' şeklinde bir gerekçeye dayanmıştır. Danıştay bu gerekçeyi, 'somut bir hesaplamaya dayalı olmayan, özünde gerçeği de yansıtmayan, genel bir yaklaşımı ortaya koyduğu' için hukuka uygun bulmamıştır. Bu tür bir akıl yürütme, hukuki ve mali bir tespitten ziyade, varsayımsal ve subjektif bir değerlendirme niteliğindedir ve kararı gerekçelendirmek için yeterli değildir. Bu nedenlerle Danıştay, kararın İYUK m. 24'e uygun bir gerekçe içermediği ve eksik incelemeye dayandığı sonucuna vararak bozma kararı vermiştir. (Kaynak: barandogan.av.tr/blog/mevzuat/iyuk-madde-24-kararlarda-bulunacak-hususlar.html)