Bir boşanma davasında, mahkemenin kesinleşen boşanma kararını ilgili nüfus müdürlüğüne göndermesiyle boşanma, nüfus kayıtlarına işlenir. Bu işlemden sonra, boşanan kadının evlenmeden önceki soyadına dönmesi ve yeni kimlik kartı alması için izlemesi gereken prosedür nedir? Kadının, boşandığı eşinin soyadını kullanmaya devam etmek istemesi halinde, TMK m. 173 uyarınca hangi hukuki yola başvurması gerekir ve bu başvurunun başarı koşulları nelerdir?

Boşanma kararının kesinleşip nüfus kayıtlarına işlenmesiyle birlikte, kadın hukuken evlenmeden önceki soyadına döner. Bu durum, herhangi bir ek işleme gerek kalmaksızın kendiliğinden gerçekleşir. Bundan sonraki prosedür, sadece kimlik bilgilerinin güncellenmesidir. Kadın, nüfus müdürlüğüne başvurarak (randevu ile veya doğrudan), boşanma nedeniyle değişen medeni hali ve soyadına göre yeni kimlik kartı düzenlenmesini talep eder. Metinde belirtildiği gibi, soyadı değişikliği başvurusu E-devlet üzerinden de yapılabilmektedir. Kadının, boşandığı eşinin soyadını kullanmaya devam etmek istemesi ise istisnai bir durumdur ve TMK m. 173'te özel olarak düzenlenmiştir. Bu durumda izlenmesi gereken hukuki yol ve başarı koşulları şunlardır: 1) Talep veya Dava: Kadın, bu talebini ya boşanma davası sırasında ileri sürmeli ve hakimin bu yönde bir karar vermesini sağlamalıdır ya da boşanma kararı kesinleştikten sonra, bir yıllık hak düşürücü süre içinde ayrı bir 'soyadı kullanmaya izin' davası açmalıdır. Anlaşmalı boşanmalarda bu husus, tarafların imzalayacağı protokole yazılarak da karara bağlanabilir. 2) Başarı Koşulları (İspat Yükü): Davayı açan kadının, bu iznin verilebilmesi için iki temel koşulu ispatlaması gerekir: a) Menfaatinin Bulunması: Kadının, eski eşinin soyadını kullanmakta bir menfaatinin (yararının) olduğunu ispatlaması gerekir. Bu menfaat, genellikle kadının o soyadıyla tanınmış olması, mesleki veya sanatsal bir üne kavuşmuş olması, ticari hayatta o soyadıyla bilinirliği olması gibi durumlarda kabul edilir. b) Eski Eşe Zarar Vermemesi: Kadının bu soyadını kullanmasının, eski eşine (onun kişiliğine, şöhretine, ticari itibarına vb.) bir zarar vermeyeceğini ispatlaması gerekir. 3) Eski Eşin Rızası: Kanun, eski eşin rızasını bir şart olarak aramaz. Ancak davada hakim, eski eşin de görüşünü alacaktır. Onun bu duruma rıza göstermesi, davanın kabulünü kolaylaştıran bir etken olabilir. Bu şartlar sağlandığında, hakim kadına boşandığı eşinin soyadını kullanma izni verebilir. Ancak, sonradan koşulların değişmesi halinde, eski koca da bu iznin kaldırılması için dava açma hakkına sahiptir.