Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuruda, 30 günlük başvuru süresinin başlangıcı kural olarak 'son olağan kanun yolunun tüketilmesinden' sonradır. Ancak Yargıtay onama kararlarının ilgililere tebliğ edilmediği durumlarda, bu süre nasıl hesaplanır? AYM'nin 2014/5006 başvuru nolu Yavuz ÖZGENÇ kararında benimsediği 'üç aylık öğrenme süresi' karinesinin gerekçesi ve işleyişi nedir?

Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuruda 30 günlük süre, hak düşürücü nitelikte olup, kural olarak başvurucunun, ihlale neden olan nihai kararı (örneğin Yargıtay ilamını) öğrendiği veya kararın kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren başlar. Ancak ceza yargılamasında, Yargıtay onama kararlarının sanığa veya müdafiine tebliği zorunluluğu bulunmamaktadır. Bu durum, başvuru süresinin ne zaman başlayacağı konusunda bir belirsizlik yaratmakta ve hak kayıplarına yol açmaktaydı. Anayasa Mahkemesi, 29/9/2016 tarihli ve 2014/5006 başvuru nolu Yavuz ÖZGENÇ ve diğerleri kararında, bu sorunu çözmek için bir içtihat geliştirmiştir. Bu kararda benimsenen 'üç aylık öğrenme süresi' karinesinin gerekçesi ve işleyişi şöyledir: Gerekçe: AYM, bir yandan başvuru hakkının fiilen kullanılmasını güvence altına almak, diğer yandan ise başvuru süresinin başlangıcını belirsizliğe terk etmeyerek hukuki güvenliği sağlamak arasında bir denge kurmayı amaçlamıştır. Yargıtay kararının tebliğ edilmemesi, sürenin sonsuza kadar başlamayacağı anlamına gelmemelidir. Makul bir özen gösteren bir başvurucunun, davasının sonucunu belirli bir süre içinde öğrenebileceği varsayılmıştır. Bu 'makul süre' de üç ay olarak belirlenmiştir. İşleyiş: 1) Yargıtay onama kararı, ilgili yerel mahkeme kalemine kaydedilir. 2) Başvurucuya bu karar tebliğ edilmemişse, başvurucunun bu kararı, kararın mahkeme kalemine geldiği tarihten itibaren 'en geç üç ay içinde' öğrenmiş olduğu varsayılır (karine). 3) Bu üç aylık 'makul öğrenme süresi'nin bittiği tarihten itibaren, Anayasa Mahkemesi'ne başvuru için öngörülen 30 günlük hak düşürücü süre işlemeye başlar. Örneğin, Yargıtay onama kararı 1 Mart'ta yerel mahkeme kalemine gelmişse, başvurucunun bu kararı en geç 1 Haziran'da (Mart, Nisan, Mayıs) öğrendiği kabul edilir. 30 günlük bireysel başvuru süresi ise 2 Haziran'da başlar ve 1 Temmuz'da sona erer. Bu karine, Yargıtay kararlarının tebliğ edilmemesinden kaynaklanan belirsizliği ortadan kaldırarak hem başvurucuya davasını takip etme sorumluluğu yüklemekte hem de başvuru süresinin başlangıcını objektif bir kritere bağlamaktadır.