Devlet Memurları Kanunu'na göre, aylıksız izin süresini bitiren veya mazereti ortadan kalkan bir memurun, görevine dönmemesi halinde 'çekilmiş sayılması' (müstafi) için yasal süreç nedir? DMK m. 108'de belirtilen 10 günlük sürenin hukuki niteliğini ve bu süre sonunda idarenin yapması gereken işlemi açıklayınız.

Devlet memurunun aylıksız izinden sonra görevine dönmemesi, DMK m. 108'in son fıkrasında özel olarak düzenlenmiş bir 'çekilmiş sayılma' halidir. Bu durum, DMK m. 94'teki genel 10 günlük devamsızlık halinden farklı bir usule tabidir. Yasal süreç şu şekilde işler: 1) Göreve Dönme Yükümlülüğü: Aylıksız izindeki bir memur için iki durumda göreve dönme zorunluluğu doğar: a) Aylıksız izin süresinin bitmesi. b) İzne esas teşkil eden mazeretin (örn: eşin yurtdışı görevinin sona ermesi, hastalığın iyileşmesi) ortadan kalkması. 2) 10 Günlük Ek Süre: Kanun, bu iki durumdan birinin gerçekleşmesini takiben memura görevine dönmesi için 'on gün içinde' bir süre tanımıştır. Bu 10 günlük süre, memura tanınan bir hak ve aynı zamanda bir son başvuru süresidir. Bu süre, mazeretin ortadan kalktığı veya iznin bittiği tarihi izleyen günden itibaren başlar. Bu süre içinde memur görevine dönmek zorundadır. 3) Çekilmiş Sayılma (Müstafi) İşlemi: Eğer memur, bu 10 günlük süre içinde de görevine başlamazsa, 10. günün bitimiyle birlikte, herhangi bir ek işleme veya devamsızlığın devamına gerek kalmaksızın, 'memuriyetten çekilmiş sayılır.' Bu, kanuni bir karinedir ve idare için bir takdir yetkisi bırakmaz. İdarenin (atamaya yetkili amirin) yapması gereken işlem, bu hukuki durumun gerçekleştiğini tespit eden bir 'çekilmiş sayma' (müstafi sayma) onayı almaktır. Bu işlem, kurucu değil, tespit edici (bildirici) niteliktedir. Yani memuriyet, 10 günlük sürenin sonunda kendiliğinden sona erer; idari işlem bu durumu sadece resmileştirir. Bu durumda, DMK m. 94'teki gibi devamsızlığın 'kesintisiz 10 gün' daha devam etmesi beklenmez. DMK m. 108, özel ve daha ağır bir sonuç öngören bir hükümdür.