HMK m. 113'te düzenlenen topluluk davası, Anglo-Sakson hukukundan Kıta Avrupası hukukuna geçmiş bir kurumdur. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin E: 2015/9314, K: 2016/4393 sayılı kararını dikkate alarak, bir derneğin üyelerinin ticari sırlarının ihlali iddiasıyla topluluk davası açabilmesinin koşullarını ve bu davada 'aktif dava ehliyeti'nin nasıl değerlendirildiğini tartışınız. Derneğin tüzüğünde dava açma yetkisinin bulunmaması bu durumu nasıl etkiler?

HMK m. 113, derneklerin ve diğer tüzel kişilerin, statüleri çerçevesinde, üyelerinin veya temsil ettikleri kesimin menfaatlerini korumak amacıyla dava açabilmesine olanak tanır. Ancak bu hak, sınırsız ve mutlak değildir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin E: 2015/9314, K: 2016/4393 sayılı kararı, bu sınırları net bir şekilde çizmektedir. Kararda, özel güvenlik şirketlerinden oluşan bir derneğin, üyelerine ait ticari sırların haksız rekabet oluşturacak şekilde ele geçirildiği iddiasıyla açtığı tespit davası incelenmiştir. Yargıtay, davanın reddi kararını onarken, aktif dava ehliyeti (HMK m. 114/1-d) yokluğuna dikkat çekmiştir. Bu karara göre bir topluluk davasının açılabilmesi için şu koşulların birlikte gerçekleşmesi gerekir: 1) Dava açma yetkisinin derneğin statüsünde (tüzüğünde) açıkça tanınmış olması. Kararda, davacı derneğin tüzüğünün dava açma yetkisi tanımadığı vurgulanmıştır. Bu, ilk ve temel şarttır. 2) Davanın, tüzel kişinin üyelerinin 'tümünün' veya temsil edilen kesimin 'genel' menfaatleri ile ilgili olması. Yargıtay, somut olayda ticari sırların sadece belirli üye şirketler tarafından davalıya verildiğini ve bu eylemin sadece o üyelerin menfaatini zedelediğini belirtmiştir. Dolayısıyla, davanın üyelerin tümünün menfaatiyle ilgili olmadığı sonucuna varmıştır. Bu durum, topluluk davasının bireysel hak iddialarının toplamı olmadığını, kolektif bir menfaati koruma amacı taşıdığını gösterir. Sonuç olarak, dernek tüzüğünde dava açma yetkisi bulunmuyorsa veya dava konusu menfaat, üyelerin tamamını değil de sadece bir kısmını ilgilendiren bireysel hak ihlallerinden ibaretse, HMK m. 113 kapsamında bir topluluk davası açılamaz ve dava, aktif dava ehliyeti yokluğundan usulden reddedilmelidir.