Bir memurun, çalıştığı kurumun atama yönetmeliğinde yer alan bir hükmün, üst norm olan kanuna veya Anayasa'ya aykırı olduğu iddiasıyla, kendisine bu yönetmelik hükmüne dayanılarak yapılan bir atama işlemine karşı iptal davası açması durumunda, idare mahkemesi yönetmelik hükmünü denetleyebilir mi? Bu durumu, 'normlar hiyerarşisi' ve idari yargıdaki 'iptal davasının' niteliği açısından açıklayınız.

Evet, idare mahkemesi bu yönetmelik hükmünü denetleyebilir. Bu, idari yargının en temel fonksiyonlarından biridir. Süreç şu şekilde işler: İptal davasının doğrudan konusu, bireysel bir idari işlem olan 'atama kararı'dır. Ancak davacı, bu atama kararının dayanağı olan yönetmelik hükmünün hukuka aykırı olduğunu ve bu nedenle atama işleminin de 'sebep' veya 'konu' unsuru yönünden sakatlandığını ileri sürmektedir. İdare mahkemesi, bireysel işlemi denetlerken, o işlemin dayanağı olan düzenleyici işlemi (yönetmelik, genelge vb.) de 'normlar hiyerarşisi' açısından denetlemek zorundadır. Normlar hiyerarşisine göre, yönetmelikler kanunlara, kanunlar da Anayasa'ya aykırı olamaz. Eğer mahkeme, atama işlemine dayanak teşkil eden yönetmelik hükmünün bir kanuna veya Anayasa'ya aykırı olduğu kanaatine varırsa, iki farklı yola başvurabilir: **1) İltibas Yoluyla İptal (Uygulamama):** Mahkeme, yönetmelik hükmünü hukuka aykırı bularak somut olayda 'uygulamaz' ve sadece dayanağı hukuka aykırı olan bireysel atama işlemini iptal eder. Yönetmelik hükmü yürürlükte kalmaya devam eder ama o davada bir sonuç doğurmaz. **2) Anayasaya Aykırılık İddiası (Somut Norm Denetimi):** Eğer mahkeme yönetmelik hükmünün dayandığı 'kanun' hükmünün Anayasa'ya aykırı olduğunu düşünüyorsa, davayı bekletip bu kanun hükmünün iptali için Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilir (Anayasa m.152). Ancak sorun doğrudan yönetmelik hükmünün kanuna aykırılığı ise, bu denetimi kendisi yapar. Dolayısıyla, bireysel bir işleme karşı açılan iptal davası, o işlemin dayanağı olan alt düzeydeki normun da hukuka uygunluk denetiminin yapılmasına imkan tanır.