Anayasa m.36'da güvence altına alınan 'adil/dürüst yargılanma hakkı' ile Anayasa m.40'taki 'etkili başvuru hakkı'nın birbiriyle olan ilişkisini ve kesişim alanlarını, bir kamu görevlisi hakkında soruşturma izni verilmemesi kararına karşı yapılan bireysel başvuru örneği üzerinden analiz ediniz.
Bu iki hak, birbiriyle yakından ilişkili ve çoğu zaman iç içe geçen, birbirini tamamlayan haklardır. Ancak aralarında önemli bir nüans farkı vardır. **Adil Yargılanma Hakkı (m.36):** Bu hak, daha çok 'mevcut bir yargısal sürecin' (ceza veya hukuk davası) adil, aleni, makul sürede ve taraflar arasında eşitlik sağlanarak yürütülmesine odaklanır. Yargılamanın kendisine ilişkin usuli güvenceleri içerir. **Etkili Başvuru Hakkı (m.40):** Bu hak ise, bir temel hakkın (yaşam hakkı, mülkiyet hakkı vb.) ihlal edildiği iddiası karşısında, bu ihlali soruşturacak ve giderecek 'ulusal bir merciye erişim' hakkını güvence altına alır. Yani, yargılamanın başlamasından önceki aşamayı, hak arama yolunun kendisinin mevcut ve etkili olup olmadığını hedefler. **Örnek Üzerinden Analiz:** Kamu görevlisi hakkında soruşturma izni verilmemesi, şikayetçinin (mağdurun) ceza davası açılmasını sağlayacak süreci başlatmasını engeller. Başvurucu, AYM'ye 'adil yargılanma hakkım ihlal edildi' diye başvurduğunda, AYM 'ortada henüz bir yargılama yok ki adilliğini denetleyeyim' diyerek başvuruyu konu bakımından yetkisizlikten reddedebilir. Ancak başvurucu, 'Benim vücut bütünlüğüm ihlal edildi (temel hak), devlet bu iddiamı soruşturma izni vermeyerek etkisiz bıraktı, dolayısıyla benim etkili başvuru hakkım (m.40) ihlal edildi' dediğinde, konu değişir. Burada kesişim alanı şudur: Etkili bir başvuru yolunun nihai amacı, genellikle adil bir yargılamaya ulaşmaktır. Etkili başvuru hakkının ihlali, çoğu zaman adil yargılanma hakkına erişimi de engeller. Ancak bireysel başvuruda, sorunun doğru tespiti ve doğru hakka dayanılması, başvurunun esastan incelenmesi için kritik öneme sahiptir. Soruşturma izni verilmemesi, 'etkili başvuru hakkı'nın daha doğrudan ve isabetli bir ihlalidir.