Bir sanık hakkında sonuç olarak sadece 'adli para cezasına' hükmedilmesi veya hapis cezasının TCK Madde 50/1-a gereğince 'adli para cezasına çevrilmesi' durumunda, TCK Madde 53(1)'de öngörülen belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma tedbirleri uygulanabilir mi? Yargıtay 6. Ceza Dairesi 2020/10529 E., 2021/11479 K. ve Yargıtay 12. Ceza Dairesi 2019/6392 E., 2019/15136 K. sayılı kararları bu konuya nasıl yaklaşmaktadır?
TCK Madde 53(1), hak yoksunluklarını 'kasten işlemiş olduğu suçtan dolayı hapis cezasına mahkûmiyetin kanuni sonucu olarak' düzenlemektedir. Bu ifadeden, TCK 53(1)'deki hak yoksunluklarının uygulanabilmesi için temel koşulun 'hapis cezasına mahkûmiyet' olduğu anlaşılmaktadır. Yargıtay içtihatları bu konuda oldukça nettir: 1. Sadece Adli Para Cezasına Hükmedilmesi: Eğer sanık hakkında doğrudan ve yalnızca adli para cezasına hükmedilmişse, TCK Madde 53(1)'deki hak yoksunlukları uygulanamaz. Yargıtay 6. Ceza Dairesi'nin 2020/10529 E., 2021/11479 K. sayılı kararı bu durumu açıkça ortaya koymaktadır: 'Sanık hakkında sonuçta adli para cezasına hükmedildiğinin anlaşılması karşısında, hapis cezasına mahkumiyetin yasal sonucu olan 5237 sayılı TCK’nın 53/1. maddesinde öngörülen belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma tedbirlerine hükmedilemeyeceğinin gözetilmemesi, bozma nedenidir.' Benzer şekilde Yargıtay 11. Ceza Dairesi 2021/42073 E., 2024/5703 K. ve Yargıtay 2. Ceza Dairesi 2023/21554 E., 2024/3732 K. kararları da aynı yöndedir. 2. Hapis Cezasının Adli Para Cezasına Çevrilmesi: Eğer mahkeme sanığı hapis cezasına mahkûm etmiş, ancak bu hapis cezasını TCK Madde 50/1-a uyarınca adli para cezasına çevirmişse, sonuçta infaz edilecek ceza adli para cezası olduğundan, TCK Madde 53(1)'deki hak yoksunlukları yine uygulanamaz. Yargıtay 12. Ceza Dairesi'nin 2019/6392 E., 2019/15136 K. sayılı (iki kez atıf yapılan aynı numaralı karar) kararı bu durumu netleştirmiştir: 'sanık hakkında hükmolunan kısa süreli hapis cezasının aynı Kanun’un 50/1-a maddesi gereğince adli para cezasına çevrilmesi sebebiyle belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılmaya dair karar verilemeyeceğinin gözetilmemesi, bozma nedenidir.' Dolayısıyla, Yargıtay'ın yerleşik uygulamasına göre, TCK 53(1)'in uygulanabilmesi için nihai olarak infazı gereken bir 'hapis cezası'nın varlığı şarttır. Adli para cezası durumunda bu yoksunluklar gündeme gelmez.