CMK m. 271/4, 'Merciin, itiraz üzerine verdiği kararları kesindir' demesine rağmen, cümlenin devamında 'ancak ilk defa merci tarafından verilen tutuklama kararlarına karşı itiraz yoluna gidilebilir' diyerek bir istisna getirmiştir. Bu istisnanın hukuki mantığı ve adil yargılanma hakkıyla ilişkisi nedir?

Bu istisnanın hukuki mantığı, 'dereceli yargı denetimi' veya 'çift dereceli yargılanma hakkı' ilkesini kişi özgürlüğü gibi temel bir hak söz konusu olduğunda korumaktır. Kural olarak, bir karara yapılan itirazı inceleyen üst merciin kararı kesindir, çünkü denetim zaten yapılmıştır. Ancak, bazı durumlarda itiraz mercii, ilk kararı veren merciin yerine geçerek yeni bir karar verebilir. Örneğin, savcının tutuklama talebini ilk Sulh Ceza Hakimliği reddetmiş, savcının bu ret kararına itirazı üzerine bir üst numaralı Sulh Ceza Hakimliği (itiraz mercii) tutuklama kararı vermiş olabilir. Bu durumda, tutuklama kararı 'ilk defa itiraz mercii tarafından' verilmiş olur. Eğer bu karara karşı da itiraz yolu kapalı olsaydı, kişinin özgürlüğünü kısıtlayan bu karar hiçbir şekilde bir üst merci denetiminden geçmemiş olacaktı. İşte CMK m. 271/4'teki bu istisna, bu tür bir durumda dahi tutuklama kararının en az bir kez itiraz denetimine tabi tutulmasını güvence altına alarak adil yargılanma hakkını ve kişi özgürlüğünü korumaktadır.