Bir tacirin, ticari defter ve belgelerini kanuni süresi içinde vergi müfettişine ibraz etmemesi eylemi, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nda hangi suç tipini oluşturur? Sanığın, defter ve belgelerin avukatında veya muhasebecisinde kaybolduğuna yönelik savunmasının ispatı açısından mahkemenin nasıl bir araştırma yapması gerekir?

Bir tacirin, ticari defter ve belgelerini kanuni süresi içinde ve usulüne uygun bir tebligata rağmen ibraz etmemesi eylemi, **213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 359. maddesinin (b) fıkrasında** düzenlenen **'Defter, kayıt ve belgeleri gizleme'** suçunu oluşturur. Bu suç, bir kaçakçılık suçu türüdür. Sanığın, defter ve belgelerin avukatında veya muhasebecisinde kaybolduğuna yönelik savunması, bir nevi 'mücbir sebep' veya 'kastın yokluğu' iddiasıdır. Bu savunmanın doğruluğunu araştırmak, maddi gerçeğe ulaşmakla yükümlü olan mahkemenin görevidir. Mahkemenin yapması gereken araştırmalar şunlardır: 1. **İlgili Meslek Mensuplarının Tanık Olarak Dinlenmesi:** Sanığın savunmasında adını geçirdiği avukat veya mali müşavir, mahkemeye tanık olarak çağrılmalıdır. Bu kişilere, CMK m. 46 uyarınca mesleki sırdan dolayı tanıklıktan çekinme hakları hatırlatıldıktan sonra (ve rızaları alınarak), sanığın defter ve belgeleri kendilerine teslim edip etmediği, ettiyse ne zaman ve hangi amaçla ettiği, bu teslime ilişkin bir tutanak olup olmadığı ve belgelerin akıbetinin ne olduğu sorulmalıdır. (Yargıtay 11CD, E. 2017/16518, K. 2022/5088) 2. **Kayıp veya Çalınma İddiasının Araştırılması:** Eğer sanık, belgelerin çalındığını veya kaybolduğunu iddia ediyorsa, bu konuda daha önce karakola veya savcılığa bir başvurusu olup olmadığı araştırılmalıdır. Sadece soyut bir kaybolma iddiası, genellikle mahkemeler tarafından suçtan kurtulmaya yönelik bir savunma olarak değerlendirilir. 3. **Sanığın Kusurunun Değerlendirilmesi:** Defter ve belgeleri saklama ve ibraz etme yükümlülüğü, esasen şirket yetkilisi olan sanığa aittir. Belgelerin muhasebecide veya avukatta olması, bu yükümlülüğü ortadan kaldırmaz. Sanığın, bu belgelerin korunması ve gerektiğinde ibraz edilmesi için gerekli özeni gösterip göstermediği değerlendirilir. Eğer belgeleri bir başkasına verdikten sonra akıbetini hiç takip etmemişse, bu durum en azından ihmali ve dolayısıyla sorumluluğunu gündeme getirebilir. Mahkeme, bu araştırmalar sonucunda sanığın savunmasının inandırıcı olup olmadığına ve suç kastının bulunup bulunmadığına karar verecektir.