Geçit hakkı tesis edilecek güzergah belirlenirken, TMK m. 747/2'de belirtilen 'önceki mülkiyet ve yol durumuna göre en uygun komşu' kriteri öncelikli olarak nasıl uygulanır? Bu kriterin uygulanamadığı durumlarda 'en az zarar görecek olan' komşunun belirlenmesinde hangi faktörler rol oynar?
TMK m. 747/2, geçit güzergahının belirlenmesinde iki aşamalı bir hiyerarşi kurmuştur: **1. Öncelikli Kriter: 'Önceki Mülkiyet ve Yol Durumuna Göre En Uygun Komşu'** Bu kriter, genellikle, geçit isteyen parsel ile komşu parselin daha önceden tek bir parsel olup, sonradan ifraz (bölünme) yoluyla ayrıldığı durumlar için geçerlidir. Eğer bir parselin bölünmesi sonucu içeride kalan ve yola çıkışı olmayan bir parsel oluşmuşsa, geçit hakkı öncelikle, kendisinden ayrıldığı ana parsele (yani eski malik olan komşuya) karşı istenmelidir. 'En uygun komşu' bu durumda, ifraz işlemiyle yolsuz kalmaya sebep olan komşudur. Bu, bir nevi 'kusurun' veya 'duruma sebep olmanın' bir sonucudur. **2. İkincil Kriter: 'En Az Zarar Görecek Olan'** Eğer ilk kriter uygulanamıyorsa (örn: parsellerin oluşumu çok eskiyse veya ifrazdan kaynaklanmıyorsa), mahkeme alternatif güzergahlar arasında bir değerlendirme yapar. 'En az zarar görecek olan' komşuyu belirlerken şu faktörleri dikkate alır: - **Yüzölçümü:** Fedakarlığın denkleştirilmesi ilkesi gereği, yüzölçümü daha küçük olan parseller yerine, yüzölçümü daha büyük olan parsellerden geçit kurulması tercih edilir. - **Ekonomik Bütünlüğün Korunması:** Geçit, komşu parseli ikiye bölmemeli, tarımsal veya ticari kullanım bütünlüğünü bozmamalıdır. Parselin en kenarından, en az verimli kısmından geçirilmesi esastır. - **Maliyet ve Fizibilite:** Kurulacak geçidin inşaat maliyeti, eğim, zemin yapısı gibi teknik özellikleri de değerlendirilir. - **Mevcut Kullanım:** Komşu parsel üzerindeki mevcut yapılar (bina, ağaç, kuyu vb.) ve tesisler dikkate alınarak, bunlara en az zarar verecek güzergah seçilir. Buradaki amaç, davacının ihtiyacını en kısa ve ucuz yoldan karşılamak değil, komşulara verilecek zararı objektif olarak minimize etmektir. (YHGK-K.2018/371)