HMK m. 129 ve m.140, delillerin dilekçelerle bildirilip ön incelemede sunulması gerektiğini düzenlerken, CMK'da delillerin toplanması ve tartışılması süreci daha esnektir. Hukuk ve ceza yargılamasındaki bu farklılığın temel nedenlerini 'taraflarca getirilme (hazırlama)' ilkesi ve 're'sen araştırma' ilkesi bağlamında açıklayınız.

Bu farklılığın temel nedeni, iki yargılama koluna hakim olan temel ilkelerin farklı olmasıdır: 1) Hukuk Yargılaması ve 'Taraflarca Getirilme' İlkesi: Hukuk yargılaması, kural olarak tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri özel hukuk uyuşmazlıklarıyla ilgilidir. Bu alana 'taraflarca getirilme (hazırlama)' ilkesi (HMK m.25) hakimdir. Bu ilkeye göre, davanın malzemesini (vakıaları ve delilleri) mahkemeye sunma görevi taraflara aittir. Hakim, tarafların bildirmediği bir vakıayı veya delili kural olarak kendiliğinden araştıramaz. HMK'nın delil bildirme sürelerini katı bir şekilde düzenlemesi, bu ilkenin bir sonucudur. Amaç, tarafların davalarını özenle ve zamanında takip etmelerini sağlamak ve yargılamayı hızlandırmaktır. 2) Ceza Yargılaması ve 'Re'sen Araştırma' İlkesi: Ceza yargılaması, kamu düzenini ilgilendiren ve devletin cezalandırma yetkisini kullandığı bir alandır. Bu alana 're'sen (kendiliğinden) araştırma' ilkesi hakimdir. Amaç, 'maddi gerçeğe' ulaşmaktır. Bu nedenle, hakim ve savcı, tarafların (sanık ve katılan) talepleriyle bağlı olmaksızın, maddi gerçeği ortaya çıkaracak her türlü delili kendiliğinden araştırmakla yükümlüdür (CMK m.160, m.172/1, m.206). Delillerin toplanması ve tartışılması kovuşturmanın her aşamasında mümkündür. Bu esneklik, masum bir kişinin cezalandırılmasını veya suçlu bir kişinin cezasız kalmasını önleme gibi daha üstün bir kamusal menfaate hizmet eder. Kısacası, hukuk yargılamasındaki katılık usul ekonomisi ve tarafların irade serbestisinden kaynaklanırken, ceza yargılamasındaki esneklik maddi gerçeğe ulaşma ve kamu düzenini koruma amacından kaynaklanır. (Kaynak: zulkufarslan.av.tr/bosanma-davasinda-cevap-suresi/ ve genel hukuk bilgisi)