HMK'ya göre delillerin kural olarak dilekçeler teatisi aşamasında bildirilmesi gerekmektedir. Hukuk Genel Kurulu'nun 2017/1588 E. sayılı kararı da bu kuralın katı bir şekilde uygulanması gerektiğini göstermektedir. Bu katı usul kurallarının, 'maddi gerçeğe ulaşma' amacı ile 'usul ekonomisi' ilkesi arasında nasıl bir denge kurduğunu tartışınız. Hakimin, maddi gerçeği ortaya çıkaracağına inandığı bir delilin davalı tarafından süresi geçirildikten sonra sunulması halinde, HMK m.145'teki istisnayı uygulama konusunda ne kadar geniş bir takdir yetkisi vardır?
HMK'nın delil bildirme sürelerine ilişkin katı kuralları, 'usul ekonomisi' ilkesini (yargılamanın makul sürede ve en az masrafla sonuçlandırılması) önceliklendirmekte ve 'maddi gerçeğe ulaşma' amacını bu usuli çerçeveyle sınırlamaktadır. Denge şu şekilde kurulur: Kanun koyucu, tarafların tüm iddia ve delillerini davanın başında ortaya koyarak uyuşmazlığın sınırlarını netleştirmesini ve yargılamanın sürüncemede kalmasını engellemeyi hedefler. Bu, usul ekonomisine hizmet eder. Maddi gerçeğe ulaşma amacı ise, bu usuli sınırlar içinde gerçekleştirilmeye çalışılır. Tarafların ihmali veya kötü niyetiyle geciktirilen delillerin dikkate alınmaması, yargılamanın düzenini korumak adına maddi gerçekten feragat edilmesi anlamına gelebilir. Hakimin HMK m.145'teki istisnayı (delilin sonradan ileri sürülmesinin yargılamayı geciktirme amacı taşımaması veya süresinde ileri sürülememesinin tarafın kusurundan kaynaklanmaması) uygulama konusundaki takdir yetkisi oldukça dardır. Yargıtay içtihatları, bu maddenin çok istisnai durumlarda ve kısıtlı bir şekilde yorumlanması gerektiğini vurgular. Özellikle 'tarafın kusurundan kaynaklanmama' hali, objektif ve elde olmayan bir nedeni (mücbir sebep, beklenmedik hal gibi) ifade eder. Tarafın veya vekilinin unutması, ihmali gibi durumlar bu kapsama girmez. Hakimin, sadece maddi gerçeği ortaya çıkaracağına inandığı için, tarafın kusurlu olduğu açık olan bir durumda HMK m.145'i uygulaması, kanunun sistematiğine aykırı olacaktır. (Kaynak: zulkufarslan.av.tr/bosanma-davasinda-cevap-suresi/, HMK m.145)