Ceza Genel Kurulu'nun 2020/517 sayılı kararında, suç tarihinde 15-18 yaş grubunda olan sanık hakkında verilen kısa süreli hapis cezasının TCK m. 50/3 uyarınca seçenek yaptırıma çevrilmesi zorunluluğunun uygulanabilmesi için 'daha önce hapis cezasına mahkum edilmemiş olmak' koşulunun suç tarihi itibarıyla mı yoksa karar tarihi itibarıyla mı aranması gerektiği tartışılmıştır. Kurul hangi sonuca varmıştır ve bu sonucun hukuki gerekçesi nedir?

Ceza Genel Kurulu, TCK m. 50/3'teki 'daha önce hapis cezasına mahkum edilmemiş olmak' koşulunun, sanık lehine yorum ilkesi gereğince 'suç tarihi itibarıyla' aranması gerektiği sonucuna varmıştır. Hukuki gerekçeleri şunlardır: 1) Lehe Yorum ve Zaman Bakımından Uygulama: TCK m. 7'deki 'zaman bakımından uygulama' ilkesi ve ceza hukukunun genel prensibi olan sanık lehine yorum, kanundaki bir belirsizliğin sanığın lehine olacak şekilde giderilmesini gerektirir. Suç tarihi itibarıyla bu koşulun aranması, karar tarihine kadar ortaya çıkabilecek yeni mahkumiyetlerin sanığın aleyhine kullanılmasını önleyeceği için daha lehe bir yorumdur. 2) Masumiyet Karinesi: Bir mahkumiyetin hukuki sonuç doğurabilmesi için kesinleşmiş olması gerekir. Suç tarihi ile karar tarihi arasında verilen bir mahkumiyet kararı, henüz temyiz veya istinaf aşamasındayken kesinleşmemiştir. Bu kesinleşmemiş kararı sanığın aleyhine kullanmak, Anayasa m. 38 ve AİHS m. 6'daki masumiyet karinesine aykırı olur. 3) CMK m. 231 (HAGB) Uygulamasıyla Paralellik: Yargıtay, HAGB için aranan 'daha önce kasıtlı suçtan mahkum olmama' koşulunu da istikrarlı bir şekilde suç tarihi itibarıyla aramaktadır. TCK m. 50/3 için de aynı mantığın geçerli olduğu kabul edilmiştir. Sonuç olarak, eğer sanığın suçu işlediği tarihte kesinleşmiş bir hapis cezası mahkumiyeti yoksa, TCK m. 50/3'ün uygulanması zorunludur.