AYM'nin 'duruşmada hazır bulunma hakkı'na ilişkin Şehrivan Çoban ve Mehmet Ergün kararlarındaki (GK) temel ilkeyi ve SEGBİS uygulamasının bu hakka müdahale teşkil etmesi durumunda aradığı 'zorunluluk' ve 'ölçülülük' kriterlerini açıklayınız.

AYM'nin Şehrivan Çoban (B. No: 2017/22672, 6/2/2020) ve Mehmet Ergün (GK, B. No: 2019/34180, 25/7/2023) kararlarında temel ilke, Anayasa m.36 kapsamındaki duruşmada hazır bulunma hakkının kural olarak sanığın bizzat duruşmada bulunmasını gerektirmesidir. Sanığın talebine aykırı olarak SEGBİS yoluyla duruşmaya katılım bu hakka müdahale teşkil eder. Bu müdahalenin Anayasa'ya uygun olabilmesi için: 1) Kanunilik (CMK m.196/4 karşılar), 2) Meşru amaç (örn. usul ekonomisi), 3) Ölçülülük ilkelerine uygun olması gerekir. Ölçülülük ilkesi bağlamında AYM, müdahalenin 'zorunlu' (gerekli) olup olmadığını ve 'orantılı' olup olmadığını inceler. Zorunluluk için, sanığın duruşmada hazır bulunmamasını gerektiren somut, olaya uygun ve yeterli bir gerekçenin (genel/soyut/klişe değil) derece mahkemesince ortaya konulması gerekir. Orantılılık için ise, SEGBİS ile katılımın yargılamanın adilliğine bir bütün olarak zarar verip vermediği (delillere erişim, yorum yapma imkanı, etkili katılım gibi) değerlendirilir. Esaslı işlemlerin yapıldığı (savunma, mütalaa) celselerde hazır bulunma talebinin zorunluluk olmadan reddi AYM'ce ihlal sebebi sayılmıştır. (Anayasa m.36, CMK m.196/4, AYM Şehrivan Çoban K., AYM Mehmet Ergün K.)