HMK m. 108'e göre inşai dava (yenilik doğuran dava) nedir ve inşai hükümlerin zaman bakımından etkisi kural olarak nasıldır?

HMK m. 108/1'e göre inşai dava, mahkemeden yeni bir hukuki durum yaratılması, mevcut bir hukuki durumun içeriğinin değiştirilmesi veya ortadan kaldırılmasının talep edildiği dava türüdür. Bu dava, tek taraflı irade beyanıyla sonuç doğurmayan, mutlaka mahkeme kararıyla kullanılması gereken kurucu (inşai) hakların kullanılması için açılır (HMK m. 108/2). İnşai hükümlerin zaman bakımından etkisine ilişkin temel kural, HMK m. 108/3'te düzenlenmiştir: 'Kanunlarda aksi belirtilmedikçe, inşai hükümler, geçmişe etkili değildir.' Yani, kural olarak inşai kararlar geleceğe etkilidir (ex nunc) ve hukuki durumu kararın kesinleştiği andan itibaren değiştirir. Boşanma, ortaklığın giderilmesi gibi davalar buna örnektir. Geçmişe etkili (ex tunc) olması ise soybağının reddi, ölüme bağlı tasarrufun iptali gibi istisnai durumlarda söz konusu olur. (Kaynak: https://barandogan.av.tr/blog/mevzuat/hmk-madde-108-insai-dava.html)