YHGK'nın 2024/99 sayılı kararında atıf yapılan 'dönme (fesih) cezası' (TBK m. 179/3), hukuken borçluya ne tür bir hak tanır? Bu ceza türünün, ifayı teminat altına alan diğer ceza koşullarından farkı nedir?

Dönme (fesih) cezası, hukuken borçluya, belirli bir miktar parayı (cezayı) ödemek suretiyle, herhangi bir borca aykırılığı olmasa bile, sözleşmeyi tek taraflı olarak sona erdirme (dönme veya feshetme) hakkı tanır. Bu, borçluya tanınmış bir 'sözleşmeden kurtulma' imkanıdır. Diğer ceza koşullarından (seçimlik ve ifaya ekli) temel farkı, amacının ifayı teminat altına almak olmaması, tam tersine ifadan kaçınmayı kolaylaştırmasıdır. Diğer ceza koşulları, borçluyu ifaya zorlamak için bir tehdit unsuru iken, dönme cezası borçlu için bir 'çıkış yolu' sunar. Alacaklı, bu tür bir ceza kararlaştırıldığında, artık borçludan asıl borcun ifasını isteyemez; sadece kararlaştırılan dönme cezasının ödenmesini talep edebilir. Bu nedenle, dönme cezasının alacaklının hukuki durumunu güçlendirmek yerine, borçlunun durumunu iyileştirici bir rol oynadığı söylenebilir.