2577 sayılı İYUK m. 12, 'ilgili idareye başvurulmadan' doğrudan tam yargı davası açılmasına hangi istisnai durumlarda izin vermektedir?

İYUK m. 13'e göre, idari eylemlerden doğan zararlar için dava açmadan önce idareye başvuru zorunludur. Ancak İYUK m. 12, bu kurala iki önemli istisna getirerek, idareye başvurmadan doğrudan tam yargı davası açılmasına olanak tanır. Bu durumlar, zararın bir 'idari işlem'den kaynaklandığı hallerdir: 1. **Bir İdari İşlemin İptali Davasıyla Birlikte veya Sonrasında:** İlgililer, haklarını ihlal eden bir idari işlemin iptali için açtıkları davayla **birlikte** veya o iptal davası sonuçlandıktan **sonra**, o işlemden doğan zararlarının tazmini için tam yargı davası açabilirler. Burada zararın kaynağı, iptali istenen işlemin kendisidir. Örneğin, hukuka aykırı bir yıkım kararına karşı açılan iptal davasıyla birlikte, yıkım nedeniyle oluşan zararın tazmini de istenebilir. 2. **Bir İdari İşlemin İcrası Sebebiyle:** İlgililer, iptal davası açmamış olsalar bile, hukuka aykırı bir idari işlemin **uygulanması (icrası)** sebebiyle bir zarara uğramışlarsa, bu icra eyleminden dolayı doğrudan tam yargı davası açabilirler. Örneğin, kişinin ruhsatı hukuka aykırı olarak iptal edilmiş ve bu nedenle işyeri mühürlenerek ticari zarara uğramışsa, bu mühürleme (icra) eylemi nedeniyle doğrudan tazminat davası açabilir. Bu iki halde, zararın kaynağında bir 'idari işlem' olduğu için, ayrıca idareye başvurma zorunluluğu yoktur. (Bkz: ayboga.av.tr/tam-yargi-davasi/)