6098 sayılı TBK m. 179/3'te düzenlenen 'dönme (fesih) cezası' ile aynı maddenin 1. fıkrasında düzenlenen 'seçimlik ceza koşulu' arasındaki temel fark, borçlunun iradesi açısından nedir?

İki kurum arasındaki temel fark, borçlunun iradesinin rolü ve sözleşmeyi sona erdirme yetkisidir. - **Seçimlik Ceza Koşulu (m. 179/1):** Bu durumda, borçlunun borca aykırı davranması halinde, sözleşmenin akıbetini belirleme ve seçim yapma hakkı **alacaklıdadır**. Alacaklı, ya borcun ifasını ya da cezayı talep eder. Borçlunun, 'ben cezayı ödeyip borçtan kurtulayım' deme hakkı yoktur. Borçlu, asıl edimi ifa etmekle yükümlüdür. - **Dönme (Fesih) Cezası (m. 179/3):** Bu durumda ise, belirli bir miktar cezayı ödeyerek sözleşmeyi tek taraflı olarak sona erdirme hakkı **borçluya** tanınmıştır. Borçlu, herhangi bir borca aykırılığı olmasa bile, kararlaştırılan cezayı ödemeyi teklif ederek sözleşmeden dönebilir (veya feshedebilir). Burada ceza, borcun ifasını teminat altına almak yerine, borçlunun ifadan kurtulması için bir 'bedel' işlevi görür. Alacaklı, bu durumda borcun aynen ifasını talep edemez, sadece kararlaştırılan dönme cezasını isteyebilir. (Bkz: YHGK E. 2023/11-503, K. 2024/99)