6098 sayılı TBK m. 182/3'te düzenlenen, hakimin fahiş cezai şartı (ceza koşulunu) indirme yetkisi, tarafların her ikisinin de 'tacir' olduğu bir sözleşme için de geçerli midir?

Bu konu, Türk hukukundaki en önemli tartışmalardan biridir. - **Genel Kural (TBK m. 182/3):** Bu hüküm, hâkime, borçluyu ekonomik olarak zor duruma düşüren aşırı (fahiş) ceza koşullarını re'sen indirme yetkisi verir. Bu, zayıf olan borçluyu korumaya yönelik emredici bir kuraldır. - **Tacirler Arasındaki İstisna (6102 sayılı TTK m. 22):** Yeni Türk Ticaret Kanunu'nun 22. maddesi (eski TTK m. 24), bu kurala tacirler için önemli bir istisna getirmiştir. Bu maddeye göre, 'Tacir sıfatını haiz borçlu, Türk Borçlar Kanununun ... 182 nci maddesinin üçüncü fıkrası... hükümlerinden, aşırı ücret veya ceza kararlaştırılmış olduğu iddiasıyla ücret veya sözleşme cezasının indirilmesini mahkemeden isteyemez.' Dolayısıyla, eğer bir sözleşmenin her iki tarafı da **tacir** ise ve cezai şart, bu tarafların **ticari işletmeleriyle ilgili** olarak kararlaştırılmışsa, borçlu tacir, kararlaştırılan cezai şartın fahiş olduğu iddiasıyla mahkemeden indirim talep edemez. Bu, 'basiretli bir iş adamı gibi davranma' yükümlülüğünün (TTK m. 18/2) bir sonucudur. Ancak, taraflardan biri tacir değilse veya cezai şart ticari işletmeyle ilgili değilse, TBK m. 182/3'teki genel indirim yetkisi geçerliliğini korur.