Bayilik sözleşmesinde kararlaştırılan bir cezai şart (ceza koşulu), 6098 sayılı TBK'nın 179. maddesi kapsamında hangi tür ceza koşulu niteliğindedir? 'Seçimlik ceza koşulu' ile 'ifaya ekli ceza koşulu' arasındaki temel farkı, alacaklının talep hakları açısından açıklayınız.

Bir bayilik sözleşmesinde, bayinin asgari alım gibi belirli bir yükümlülüğünü ihlal etmesi halinde ödeyeceği cezai şart, genellikle borcun gereği gibi ifa edilmemesi haline bağlandığı için 'ifaya ekli ceza koşulu' niteliğindedir. TBK m. 179'da düzenlenen bu iki tür arasındaki temel fark, alacaklının talep haklarında ortaya çıkar: 1. **Seçimlik Ceza Koşulu (TBK m. 179/1):** Bu türde alacaklı, borçlunun borca aykırı davranması halinde bir seçim yapmak zorundadır. Alacaklı, ya borcun aynen ifasını (asıl edimi) ya da bundan vazgeçerek sadece kararlaştırılan cezanın ödenmesini isteyebilir. İkisini birden talep edemez. Bu, 'ya borç ya ceza' ilkesidir. 2. **İfaya Ekli Ceza Koşulu (TBK m. 179/2):** Bu tür, genellikle borcun 'belirlenen zaman veya yerde ifa edilmemesi' (gecikme) durumu için kararlaştırılır. Burada alacaklı, hem gecikmiş olan asıl borcun ifasını hem de buna ek olarak kararlaştırılan cezayı birlikte talep edebilir. Bu, 'hem borç hem ceza' ilkesidir. Alacaklının bu hakkını kullanabilmesi için ifayı kabul ederken ceza talep etme hakkını saklı tutması (ihtirazi kayıt) veya bu hakkından açıkça feragat etmemiş olması gerekir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 2023/11-503 E. sayılı kararında da bu ayrım ve ilkeler detaylıca ele alınmıştır.